Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Hoe je preventie kunt indelen

Artikel

Gezondheidspreventie kun je op verschillende manieren uitleggen en indelen. Preventieve maatregelen worden van oudsher ingedeeld naar het type maatregel: ziektepreventie, gezondheidsbevordering en gezondheidsbescherming. Daarbij is preventie vaak gericht op een specifieke doelgroep. De doelgroepen worden onderscheiden naar het ziektestadium: van de gezonde bevolking tot mensen met een ziekte. Preventie naar fase waarin de ziekte zich bevindt is ingedeeld in primaire, secundaire en tertiaire preventie.

  1. Type maatregel
  2. Doelgroep
  3. Fase van ziekte

1. Type maatregel

  • Ziektepreventie
    Ziektepreventie omvat maatregelen die gericht zijn op het voorkomen van specifieke ziekten of op de vroege signalering daarvan. Belangrijke maatregelen zijn screening, vaccinaties en preventieve medicatie.
  • Gezondheidsbevordering
    Gezondheidsbevordering richt zich op het bevorderen en in stand houden van een gezonde leefstijl en van een gezonde sociale en fysieke omgeving.
  • Gezondheidsbescherming
    Gezondheidsbescherming heeft als doel de bevolking te beschermen tegen gezondheidsbedreigende factoren. Bekende maatregelen betreffen de kwaliteitsbewaking van drink- en zwemwater, afvalverwijdering en verkeersveiligheid.

Bron: Nationaal Kompas.

2. Doelgroep

Preventie is vaak gericht op een specifieke doelgroep van mensen die extra bescherming nodig hebben of meer risico lopen ziek te worden door bijvoorbeeld hun leefstijl. De doelgroepen worden onderscheiden naar het ziektestadium: van de gezonde bevolking tot mensen met een ziekte.

  • Universele preventie
    Universele preventie bevordert en beschermt actief de gezondheid van de gezonde bevolking. Voorbeeld hiervan is de aanleg van riolering, hygiëne en wetten die zaken strafbaar maken zoals verontreiniging of fijnstof. Ook gymlessen op basisscholen kunnen gezien worden als algehele preventie. Een programma als Lekker Fit! is een voorbeeld van een programma waarin basisschoolleerlingen op een leuke en leerzame manier vertrouwd maakt met de voordelen van een gezonde leefstijl.
  • Selectieve preventie
    Selectieve preventie probeert te voorkomen dat personen met één of meerdere risicofactoren (determinanten) voor een bepaalde aandoening daadwerkelijk ziek worden. voorbeelden hiervan zijn de rijksvaccinatieprogramma’s en dat mensen met een Surinaams-Hindoestaanse, Turkse of Marokkaanse achtergrond een verhoogde kans op diabetes hebben. Een ander voorbeeld is VMBO in beweging, een programma gericht op VMBO scholen omdat in deze scholen meer ongezond gedrag voorkomt dan bij ander voortgezet onderwijs.
  • Geïndiceerde preventie
    Geïndiceerde preventie probeert te voorkomen dat beginnende klachten verergeren tot een aandoening. Een voorbeeld hiervan is de BeweegKuur waarin mensen met een verhoogde kans op een chronische aandoening. Mensen die in aanmerking komen voor de BeweegKuur krijgen maximaal een jaar begeleiding om hun eet- en beweeggedrag aan te passen en daarmee te werken aan een gezonde actievere leefstijl. De huisarts schrijft het ‘recept’ uit, maar daarnaast hebben de leefstijladviseur, de diëtist en indien nodig de fysio-/oefentherapeut in dit jaar een belangrijke rol. Het doel is dat deelnemers zelfstandig het ‘gezonde’ gedrag volhouden. Een ander voorbeeld is de persoonlijke gezondheidscheck. 
  • Zorggerelateerde preventie
    Het doel van zorggerelateerde preventie is te voorkomen dat een bestaande aandoening leidt tot complicaties, beperkingen, een lagere kwaliteit van leven of sterfte. Een voorbeeld is valpreventie, zoals bewegen valt goed.
  • Sociaaleconomische gezondheidsverschillen
    Daarnaast kan preventie zich ook richten op het verkleinen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen die ontstaan ten gevolge van een chronische ziekte.

3. Fase van ziekte

Preventie naar fase waarin de ziekte zich bevindt is ingedeeld in primaire, secundaire en tertiaire preventie. Deze indeling is afkomstig uit de gezondheidszorg.

  • Primaire preventie
    Onder primaire preventie vallen activiteiten die voorkomen dat gezonde mensen een bepaald(e) gezondheidsprobleem, ziekte of ongeval krijgen.
  • Secundaire preventie
    Bij secundaire preventie worden ziekten of afwijkingen in een vroeg stadium opgespoord bij personen die ziek zijn, een verhoogd risico lopen of een bepaalde genetische aanleg hebben. De ziekte kan daardoor eerder worden behandeld, zodat deze eerder geneest of niet erger wordt.
  • Tertiaire preventie
    Bij tertiaire preventie bestaat de doelgroep uit patiënten en worden complicaties en ziekteverergering voorkomen. Ook het bevorderen van de zelfredzaamheid van patiënten valt hieronder.

Figuur: Doelenboom van preventie (Bron: Van den Berg & Schoemaker, 2010).

Klik op plaatje om te vergroten.
Klik op plaatje om te vergroten.
Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.