Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Het Martens en Miedema effect?

Artikel

De afgelopen maanden is er door kranten (lees bijvoorbeeld dit artikel), websites en andere media veel geschreven en gezegd over het effect van de prestaties van de Oranje Leeuwinnen op het ledental in het meisjes- en vrouwenvoetbal. Wat klopt daarvan? Kan er daadwerkelijk gesproken worden over een Martens en Miedema effect naar aanleiding van het EK voor vrouwen? Dit artikel laat op basis van wetenschappelijk onderzoek zien wat het effect van topsportsucces is op sportdeelname.

Europees kampioen

dames voetbal
Lieke Martens (rechts) en Vivianne Miedema (midden)

Het kan bijna niemand ontgaan zijn dat afgelopen zomer in Nederland het Europees kampioenschap voetbal voor vrouwen plaatsvond. Door de knappe prestatie van het Nederlands elftal deze zomer, maar ook door prestaties op eerdere toernooien in 2009 en 2013, staat het vrouwenvoetbal in Nederland echt op de kaart. De cijfers liegen er niet om: de afgelopen jaren steeg het aantal meisjes en vrouwen bij de KNVB van 70.000 in 2000 naar ruim 150.000 op dit moment. Dit is een ruime verdubbeling van het aantal, terwijl de jongens- en mannenafdeling van de KNVB met slechts 20% toenam.

Invloed topsportsucces op sportdeelname

Veel mensen veronderstellen dat topsportsucces direct effect heeft op sportdeelname. Om dit fenomeen, ook wel het ‘Ard-en-Keessie’-effect genoemd, te onderzoeken en mogelijkerwijs te bevestigen, is een greep uit een aantal onderzoeken uit het verleden naar topsportsucces een mooi begin. Nederland kent een grote hoeveelheid internationale topsportprestaties, maar hebben deze successen altijd geleid tot een toename in het aantal deelnemers in dezelfde sporttak? Het antwoord hierop is dat dit eerder uitzondering is dan regel. In het verleden is er onder andere door Maarten van Bottenburg in De maatschappelijke waarde van topsport (2012)onderzoek gedaan naar de overwinningen van Nederlanders in de Tour de France, het Wimbledon succes van Krajicek en de gouden Olympische medaille in 1996 van de volleyballers. Uit al deze onderzoeken bleek dat sportief succes geen positieve gevolgen had voor de deelnemersaantallen in dezelfde sporttak. In enkele gevallen is er wel een positief verband gevonden, zoals bijvoorbeeld bij Van Barneveld in het darten en Geesink in het judo.

Toename in vrouwenvoetbal 

dames voetbal
Huldiging Oranje Leeuwinnen in Utrecht 2017

Als we teruggaan naar het Europese succes van het vrouwenvoetbal, zien we dat op 21 september jl. de NOS bericht dat er maar gedeeltelijk wordt geprofiteerd van het succes. Deze berichtgeving is gebaseerd op een telefonische rondgang langs verenigingen. Zijn andere gevolgen zichtbaar en te concluderen uit het EK succes? Ja en nee. Allereerst moet als kanttekening worden gesteld dat het op dit moment nog erg kort na afloop van het evenement is, waardoor zeer waarschijnlijk nog niet alle effecten zichtbaar zullen zijn.

Wat we vanuit de literatuur weten, is dat een ‘Martens-en-Miedema’-effect alleen optreedt wanneer aan bepaalde voorwaarden voldaan wordt; alleen het behalen van succes op een topsportevenement is niet voldoende. Deze ‘voorwaarden’ proberen vooral aan te geven dat een mogelijke toename niet alleen gelinkt kan worden aan het succes. Om conclusies te trekken is het belangrijk om uit te sluiten dat een toename in de ledenaantallen niet voor het toernooi al zichtbaar was. Bovendien moet een eventuele toename aanzienlijk groter zijn dan een toename in andere sporten waarbij geen sprake was van topsport successen. Als laatste moet bij een eventuele toename worden gekeken of deze toename aanzienlijk groter is dan die in andere landen waar geen internationale topsport successen bereikt zijn. Deze randvoorwaarden lijkt de NOS niet meegenomen te hebben in hun berichtgeving.

Voor de KNVB ligt een belangrijke uitdaging om de ledentoename bij de meisjes en vrouwen niet binnen een aantal jaren te laten keren in een afname. Een belangrijke factor lijkt het verbeteren van de organisatiestructuur. Bij een symposium gehouden op de openingsdag van het EK Vrouwenvoetbal bleek dat meisjes- en vrouwenvoetbal op dit moment amper onderwerp van gesprek is bij bestuursvergaderingen. Daarnaast is het van belang dat de kwaliteit van trainers en coaches voldoende is, zodat een eventuele instroom niet overgaat in uitstroom door slechte begeleiding. De KNVB probeert hierbij zoveel mogelijk om verenigingen te ondersteunen.

Uitblijven van diepgravend onderzoek 

dames voebalHet is echter de vraag of dit gevonden ‘Martens-en-Miedema’-effect ook daadwerkelijk te danken is aan het activatieprogramma van de gemeente Utrecht. Duidelijk is dat in ieder geval één van de eerder genoemde ‘voorwaarden’ al wordt geschonden. In het Nederlandse meisjes- en vrouwenvoetbal was de afgelopen jaren namelijk al een toename te zien qua aantal leden. Zou de KNVB vanwege het EK-succes nu dan een extra toename bovenop de huidige toename van ledenaantallen moeten verwachten binnen het meisjes- en vrouwenvoetbal? Media, sportverenigingen en misschien toch ook sportbonden gaan er vaak automatisch van uit dat dit wel het geval is. Dit terwijl de historie laat zien dat hier niet automatisch sprake van is. Het zou goed zijn wanneer er goed onderzoek komt naar de wijze waarop topsportsucces verzilverd kan worden in maatschappelijke impact, breder dan alleen mogelijke toename in ledentallen.

Nationale trots

Vooralsnog lijkt echt diepgravend onderzoek naar het ‘Martens-en-Miedema’-effect uit te blijven. Hierdoor is het (nog) niet mogelijk om conclusies, zoals in dit bericht over de mogelijke ledentoename bij Nijmeegse verenigingen over de mogelijke ledentoename bij Nijmeegse verenigingen, te trekken. Waarom wordt er ondanks het ontbreken van uitgebreid onderzoek wel gesproken van zo’n effect? Wordt zo’n effect wellicht toegeschreven aan het behalen van succes vanwege de trotse gevoelens die ontstaan bij internationale successen? Nationale trots is een belangrijk sentiment binnen de Nederlandse samenleving, denk bijvoorbeeld aan het ‘oranje gevoel’ bij succesvolle prestaties van nationale teams. Het kan interessant zijn om (meer) onderzoek uit te zetten naar het (maatschappelijk) effect van topsportsucces op een uitkomstmaat als ‘trotsgevoel’ en te bekijken welke verklarende indicatoren hiermee verbonden zijn.

Foto’s: KNVB

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.