Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Etnische diversiteit in coaching- en bestuursfuncties in profvoetbal

Artikel

Nieuw onderzoek laat zien dat etnische diversiteit in het Nederlandse professionele voetbal vooral zichtbaar is op de voetbalvelden, maar niet in de technische en bestuurlijke posities. Welke mechanismen zorgen voor dit onevenwichtige beeld in het betaalde voetbal? Jacco van Sterkenburg, Erasmus Universiteit Rotterdam, deed onderzoek en legt uit hoe het werkt. Mar Schuringa, coördinator diversiteit bij de KNVB, geeft een inkijkje in het diversiteitsbeleid van de KNVB. Bart Heuvingh, topsportbegeleider bij AZ, vertelt over de invloed van diversiteit en cultuur op de prestaties van voetballers. Wat kunnen we van deze drie aanjagers leren? Welke stappen zullen zeker helpen als je aan de slag wilt met diversiteit binnen je eigen sportorganisatie?

Bart Heuvingh, topsportbegeleider AZ

Een sportvereniging die goed presteert, is meestal een organisatie die openstaat voor veranderingen in de omgeving, die activiteiten afstemt op verschillende doelgroepen en waarin iedereen zich thuis voelt. Dat ‘thuis voelen’ vindt Bart Heuvingh, topsportbegeleider van AZ, heel belangrijk. “De prestaties van spelers gaan immers omhoog, als zij lekker in hun vel zitten. Wij zeggen vaak ‘zonder relatie, geen prestatie’. Als AZ bijvoorbeeld spelers met een bepaalde culturele achtergrond heeft, groeit de behoefte bij trainers aan meer kennis over deze doelgroep. Wanneer deze kennis bij de trainers aanwezig is, wordt het een stuk gemakkelijker om aan te sluiten bij de gewoonten van deze doelgroep en om eventuele knelpunten en misverstanden op te lossen”, beweert hij.

Diverse organisatie kent voordelen boven homogene organisatie

Nieuwe doelgroepen hebben daarom een effect op de cultuur van een sportvereniging in alle geledingen: op de leden, op de trainers, maar ook op de bestuurders. Een diverse organisatie met een goede balans in doelgroepen, competenties en vaardigheden, heeft in een veranderende samenleving voordelen ten opzichte van een homogene organisatie. Op bestuurlijk niveau verruimt het de blik, verbetert het de besluitvorming en leidt het tot meer ondernemerschap. Uit onderzoek blijkt dat diverse besturen beter presteren, effectiever en efficiënter werken en meer gemotiveerd en betrokken zijn.

Weinig diversiteit op Europees niveau

Met deze wetenschap zou je verwachten dat het in een gekleurde volkssport als voetbal met de diversiteit op alle niveaus van de organisatie wel goed zou zitten. Toch verschenen eind 2016 in verschillende media berichten over de schaarste aan gekleurde voetbaltrainers, -coaches en -bestuurders in het Nederlandse topvoetbal. Het onderzoek The glass ceiling in European football, dat in 2014 in opdracht van UEFA (Union of European Football Associations) en FARE (Football Against Racism Europe) werd uitgevoerd, bevestigde dat beeld. Het liet bovendien zien dat deze situatie zich niet tot Nederland beperkt, maar zich over het hele Europese voetbal uitstrekt.

Nieuwe inventarisatie diversiteit

Jacco van Sterkenburg, onderzoeker Erasmus Universiteit Rotterdam

Verschillende landen beloofden in 2014, bij de presentatie van dit onderzoek, maatregelen te treffen. Zo ook de KNVB. Tijd om de balans op te maken, oude en nieuwe cijfers te bekijken en de huidige situatie in beeld te brengen. “Het is alweer even geleden dat het Europese rapport is uitgekomen”, zegt Jacco van Sterkenburg, onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, die destijds aan het Europese onderzoek meewerkte. “De interviews voor dat rapport zijn nog vòòr 2014 afgenomen. Een huidige discussie kun je niet voeren op basis van oude data. Daarom was het zo fijn dat Kenniscentrum Sport geld beschikbaar stelde om een nieuwe inventarisatie te doen.” Deze nieuwe inventarisatie vond plaats in december 2016, in een samenwerking tussen Kenniscentrum Sport en de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Weinig progressie

etnische diversiteit spelers eredivisie
etnische diversiteit spelers eredivisie

De nieuwe cijfers in het rapport Etnische en gender diversiteit in topbesturen en coaching posities in het Nederlandse profvoetbal, laten zien dat er sinds 2014 weinig progressie is geboekt. Van de in totaal 477 spelers in de eredivisie, die in de inventarisatie zijn meegenomen, heeft 40%, ofwel 190 spelers, een migratieachtergrond.

Daarentegen heeft 5% van de trainers en assistent-trainers van deze spelers een etnische minderheidsachtergrond. Kijkend naar de bestuursposten binnen deze clubs zakt dit percentage naar 2%.

etnische diversiteit tabellen

“Deze cijfers zijn zeer behulpzaam om aan medewerkers van de KNVB en clubs inzichtelijk te maken hoe het met diversiteit zit. Ze geven een goed statistisch beeld. Echter het zegt niets over de mechanismen achter de cijfers. Als je iets wilt veranderen zou je de mechanismen erachter moeten begrijpen en aanpakken”, legt van Sterkenburg uit, “daarvoor is uitgebreider onderzoek nodig.”

Gesloten 'witte netwerken'

Het in 2014 verschenen onderzoek geeft wel een aantal verklaringen voor de afwezigheid van etnische diversiteit in technische en bestuursfuncties in betaald voetbal organisaties, vanuit een internationaal perspectief.

  • De leidinggevende posities in het betaald voetbal worden ongelijk verdeeld naar overwegend oudere (witte, mannelijke) kandidaten
  • Er heerst de neiging om nieuwe kandidaten te werven binnen de eigen gesloten (witte, mannelijke) sociale en culturele (voetbal)netwerken
  • De stereotypering van mensen met een migratieachtergrond (laag opgeleid, weinig managementkwaliteiten) is, wat leiderschap en management betreft, overwegend negatief
  • Zittend kader ziet of erkent het bestaan niet van institutionele discriminatie en is onvoldoende bereid om eigen posities (en beloningen) op te geven
  • Er is onvoldoende draagvlak voor het instellen van beleid en maatregelen om diversiteit in leiderschapsposities te bevorderen, zoals, positieve actie, doelstellingen, co-optie (voorrang) en quota.

Verschillende oplossingen voor geringe diversiteit

Van Sterkenburg heeft in 2012 in Nederland interviews gehouden met 10 coaches met een migratieachtergrond, die vrijwel allemaal de hoogste of op één na hoogste trainersopleiding hebben gevolgd. Hij vertelt daarover: “Opvallend is dat die coaches in grote meerderheid zeggen dat de geringe diversiteit een serieus probleem is. Zij stellen wel verschillende oplossingen voor. De ene groep redeneert als het ware vanuit een topsportmentaliteit en vindt ‘dat ze dan maar twee keer zo hard moeten werken’. De andere groep geeft aan ‘dat er echt iets aan gedaan moet worden’.” Uit de gesprekken blijkt dat de gesloten ‘witte netwerken’ belangrijke obstakels vormen voor de coaches met een migratieachtergrond om een positie in het betaalde voetbal te verkrijgen. Van Sterkenburg zegt hierover: “Het is moeilijk om binnen te komen bij witte homogene groepen, ze worden snel gezien als de allochtone coach en dat maakt ze kwetsbaar.” Ook geven de geïnterviewde coaches aan dat de hoge kosten van de UEFA PRO cursus (ruim € 20,000) een hoge drempel opwerpen. Dit hangt samen met het deel uitmaken van netwerken. Als iemand in het juiste netwerk zit, betaalt bijvoorbeeld de club deze kosten eerder.

Symposium Diversiteit KNVB

In maart organiseerde de KNVB een symposium voor betaald voetbal organisaties (BVO’s) over diversiteit in het voetbal. Onderzoekers en mensen uit de praktijk gaven presentaties en workshops over het onderwerp. Van Sterkenburg kreeg een podium en presenteerde zijn nieuwe cijfers, die hij samen met Rens Peeters had verzameld. Hij noemt het initiatief van de KNVB een belangrijke stap in de goede richting en hoopt dat zijn onderzoekscijfers ook terechtkomen bij directies en bestuurders. Mar Schuringa reageert: “Dit symposium is een eerste stap, bedoeld om te polsen waar de interesse van de deelnemers van de BVO’s, binnen het thema diversiteit, naar uitgaat. In het vervolg gaan we kijken over welke onderwerpen we met elkaar kennis kunnen delen en uitwisselen. “Bart Heuvingh, was bij het symposium aanwezig en begeleidde een workshop. “Het initiatief vind ik heel goed”, reageert hij. “Een supermarkt haalt niet zo snel iemand uit Trinidad om de vakken te vullen, maar in het betaald voetbal halen we wel spelers uit de hele wereld. In de breedtesport zien we ook dat er uit onze eigen Surinaamse, Turkse en Marokkaanse Nederlanders heel veel aanwas komt voor het voetbal. Als je naar het veld kijkt, dan zie je meteen dat er op cultureel gebied enorme verschillen zijn.”

Aandacht voor verschillen

Schuringa reageert op de cijfers uit het onderzoek: “Het zijn zulke grote verschillen dat dat echt wel opmerkelijk is. Om te beginnen is het belangrijk dat je hier als organisatie aandacht voor hebt.” Heuvingh is het daarmee eens en benadrukt het belang van het gesprek met elkaar voeren. Zelf leest hij rapporten en boeken over culturele diversiteit en gaat met experts op dit gebied, zoals Fons Trompenaars, het gesprek aan om daarvan te leren. “Maar de combinatie van de theorie met de voorbeelden uit de praktijk van andere BVO’s maken kennis pas echt toepasbaar en dus waardevol”, betoogt hij. “Dat maakt zo’n bijeenkomst bij de KNVB zo interessant!”

Het gesprek voeren centraal

In zijn werk bij AZ staat het gesprek voeren centraal. “Wij voeren het gesprek over cultuurverschillen met onze voetballers met een migratieachtergrond persoonlijk, maar bespreken het ook met de spelers gezamenlijk in alle teams. Een open en nieuwsgierige houding is belangrijk, want het is maatwerk, er zit veel variatie in, het gaat om individuen. Het is super complex en er is vrijwel geen aandacht voor in onze branche. In onze stafbijeenkomsten met de trainers praten we hierover, zodat trainers ook leren waarom aandacht voor culturele verschillen belangrijk is voor de ontwikkeling van spelers. Vervolgens bespreken we met de trainers hoe zij dat in de praktijk kunnen toepassen.”

Diversiteit in opleidingen KNVB Academie

Mar Schuringa, Coördinator Diversiteit KNVB

Schuringa heeft goed nieuws. Hoewel de cijfers dat (nog) niet laten zien, heeft de KNVB de afgelopen jaren niet stil gezeten. Nieuw beleid zet in op verbinden en inclusiviteit en de KNVB spreekt zich uit tegen discriminatie en uitsluiting. “Er staat een groot programma op de rol”, vertelt Schuringa. “Diversiteit wordt opgenomen in de opleidingen van trainers en arbitrage. Volgend seizoen gaan we er vol tegenaan. We gaan intern medewerkers en docenten bijscholen, dan diversiteit aandacht geven in de opleidingen en vervolgens ook bijscholingen aanbieden voor trainers en scheidsrechters.”

Vergroten bewustzijn diversiteit

Een speler kan alleen maximaal presteren als hij goed in zijn vel zit en zichzelf kan zijn. Als zijn welzijn toeneemt, nemen ook de prestaties toe, is de achterliggende visie. Van Sterkenburg vindt dit opnieuw een goede stap van de KNVB. “Dan moeten we over drie jaar de inventarisatie nog eens overdoen…., hoewel, als coaches beter kunnen omgaan met diversiteit in het veld, houdt dat natuurlijk niet rechtstreeks verband met diversiteit in de bestuurslagen,” nuanceert hij zijn opmerking, “daarvoor is het ook belangrijk dat er in de organisatie als geheel meer bewustzijn over diversiteit komt. Diversiteit in een organisatie zou onderdeel moeten zijn van de manier waarop je kwaliteit definieert. Diversiteit in een organisatie zorgt ervoor dat verschillende gezichtspunten en perspectieven worden meegenomen. Daarmee gaat de kwaliteit omhoog.”

Nationale culturen

Heuvingh kent echter ook studies die aantonen dat de prestaties juist afnemen met meer culturele diversiteit in een team. “Alleen wanneer er aandacht is voor die culturele verschillen, dan zou die culturele diversiteit wel eens positief kunnen uitwerken,” denkt hij, “omdat je dan alle positieve punten uit de verschillende culturen combineert. Ik geloof er heilig in dat als je heel veel aandacht hebt voor culturele verschillen en niet in conflict raakt met elkaar, dat je dan uiteindelijk beter kan presteren. Hierop is naar mijn mening nog een hoop winst te behalen.”

Vijf dimensies

Zelf gebruikt Heuvingh in zijn werk bij AZ de theorie van de Nederlandse organisatiepsycholoog Geert Hofstede. In zijn boek ‘Allemaal andersdenkenden’ onderscheidt Hofstede nationale culturen op basis van vijf dimensies: grote versus kleine machtsafstand, individualisme versus collectivisme, masculien versus feminien, onzekerheidsvermijding en lange termijn denken versus korte termijn denken. Culturele dimensies zijn kenmerken van een cultuur op grond waarvan culturen met elkaar kunnen worden vergeleken. De vijf dimensies zijn niet goed of fout. Elk soort dynamiek heeft zowel voor- als nadelen. Nederland scoort in vergelijking met andere landen laag op de dimensies machtsafstand en masculiniteit, hoog op de dimensie individualisme en gemiddeld op onzekerheidsvermijding en lange- versus korte termijn denken.

Meten van culturele dimensies

Cultuurexpert Tom Fadrhonc gaf Heuvingh de tip om de app Culture Compass te gebruiken. Via deze app kun je scores van elk land op deze dimensies vinden en zien waar culturele verschillen tussen landen mogelijk voor misverstanden of onbegrip kunnen zorgen. “Het is echter wel belangrijk om je daarbij te realiseren dat je die scores niet één-op-één op alle mensen kan plakken. Binnen culturen bestaan grote variaties”, waarschuwt Heuvingh. Heuvingh werkt daarom samen met zijn collega Marijn Beuker (hoofd prestatie en ontwikkeling bij AZ) aan een instrument om de culturele dimensies bij individuele spelers en trainers te meten.

Een trots gevoel

Heuvingh neemt de woorden van Karim El Ahmadi, speler van Feyenoord, als voorbeeld van verschillen in cultuur, waar je op het voetbalveld mee te maken krijgt. El Ahmadi had geleerd beter met feedback om te gaan en laat zien dat hij begrijpt hoe er in verschillende culturen anders wordt omgegaan met trots. Citaat El Ahmadi: “Ik denk dat wij iets hebben dat veel Nederlandse spelers minder hebben: dat trotse gevoel. Wij zitten er soms echt mee als de trainer een van ons fors aanpakt. Meer dan een Nederlandse jongen. Veel Marokkaanse jongens voelen zich gekrenkt in hun trots als de trainer ze voor de groep aanpakt. Ze zijn gevoelig en trots. Ik heb geleerd rustig te blijven. Je ziet dat steeds meer jongens er goed mee omgaan. Ze passen zich aan, zoals de andere kant zich ook aanpast.” (bron: De Volkskrant). “Ik vind dat geweldig, die aanpassing van twee kanten”, zegt Heuvingh enthousiast, “en bij dit soort zaken helpt het inzicht in de verschillende culturele dimensies van Hofstede. Je herkent het en gaat het gesprek erover aan. Als je hier niets mee doet, haakt zo’n speler af naarmate hij ouder wordt. Als hij keer op keer merkt dat er geen verbinding is tussen hem en de trainer, omdat zij elkaar niet begrijpen, dan haakt hij af”.

Openstaan voor andere denkwijzen

Tot slot vertelt Heuvingh over zijn gesprek met Fons Trompenaars, management consultant en maker van het Trompenaars cultuurmodel (Riding the waves of culture: Fons Trompenaars at TEDxAmsterdam). “Fons vertelde mij zijn visie op omgaan met culturele verschillen en gaf mij toegang tot de Culture app van KPMG, met tips over omgaan met mensen met verschillende nationale achtergronden. Fons gaat echter nog een stapje verder. Hij probeert juist de cultuurverschillen te overbruggen, de verbinding ertussen te leggen. Zijn belangrijkste boodschap is om open te staan voor een andere denkwijze en bereid te zijn om deze te verzoenen met je eigen denkwijze, wanneer je succesvol wilt zijn. Daar hebben we in het voetbal nog een stapje in te zetten.”

Wil jij bij jouw club een stapje zetten?

Wat kunnen we leren uit de verhalen van van Sterkenburg, Schuringa en Heuvingh en toepassen in de eigen praktijk? Het verschil in diversiteit op het voetbalveld en in leidinggevende functies is groot en werkt contraproductief. Welke aanbevelingen kan je zelf toepassen bij je vereniging of sportbond om de diversiteit meer in balans te brengen?

  1. Breng de huidige situatie in beeld en gebruik de cijfers om je verhaal te onderbouwen en het onderwerp te agenderen;
  2. Zorg voor draagvlak voor en erkenning van het probleem; de toolkit ‘bestuurlijke vernieuwing’ bevat werkvormen en argumenten, die hierbij behulpzaam kunnen zijn;
  3. Maak bewust beleid om diversiteit in alle geledingen te bevorderen en wees bereid tot het nemen van maatregelen.
  4. Gebruik de kennis die er al is en leer van succesvolle organisaties en verenigingen;
  5. Herken verschillen in cultuur, wees je bewust van vooroordelen en concentreer je op het individu;
  6. Voer onbevooroordeeld gesprekken over culturele verschillen (normen, waarden, gebruiken en gewoontes). Wees nieuwsgierig!
  7. Probeer afspraken te maken over de manier waarop verschillen overbrugd kunnen worden;
  8. Zet diversiteit in als kracht; een manier om de sportprestaties te vergroten en de kwaliteit van de organisatie te verbeteren.

Oog hebben voor verschillende doelgroepen, competenties en vaardigheden leidt vrijwel altijd tot een krachtige organisatie met een mooie afspiegeling van het ledenbestand in leidinggevende posities.

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.