Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Een Gezonde Start

Interventie

Erkenning

Goed beschreven

De scholing Een gezonde start richt zich op het ontwikkelen van kennis en vaardigheden over voeding, beweging en opvoeding voor pedagogisch medewerkers in opleiding èn voor pedagogisch medewerkers die al werkzaam zijn in de opvang van kinderen van 0 tot 4 jaar.
De scholing bestaat uit 10 bijeenkomsten van 2 uur over voeding, beweging en opvoeding, het bespreekbaar maken hiervan bij ouders, het eigen voorbeeldgedrag en het opzetten van een voeding- en beweegbeleid binnen KDV en PSZ en voorschool. Om de scholing Een gezonde start in het land zo breed mogelijk in te zetten, is gekozen voor het opleiden van docenten welke op hun beurt de (toekomstig) pedagogisch medewerkers van KDV, PSZ en voorschool opleiden. 

De doelgroep betreft kinderen van 0 tot 4 jaar die gebruik maken van professionele kinderopvang (dit is kinderdagopvang (KDV), peuterspeelzalen(PSZ) en voorscholen)

Het beoogde doel is; Bij kinderen van 0-4 jaar wordt een gezond eet- en beweeggedrag bevorderd op kinderdagverblijf peuterspeelzaal en voorschool, om uiteindelijk een bijdrage te leveren aan de preventie van overgewicht.

Hiervoor is het nodig de deskundigheid van professionals binnen een KDV, PSZ en voorschool te verhogen om zo een omgeving te bieden die de ontwikkeling van een gezond eet- en beweeggedrag bij kinderen in de leeftijd van 0 tot 4 jaar positief beïnvloedt.

Probleembeschrijving

1. Toename overgewicht bij jonge kinderen
Er heeft een opwaartse trend van morbide obesitas bij Nederlandse en Turkse kinderen in Nederland plaatsgevonden (De Hoog, 2012). Monitoring en het verminderen van de prevalentie van de morbide obesitas bij kinderen is van groot belang voor deze kinderen,
de gezondheidszorg en de gemeenschap (Dommelen P, 2014). De prevalentie van overgewicht neemt in Nederland toe bij jonge kinderen (Hirasing, 2001). Uit de voedselconsumptiepeiling bij peuters en kleuters 2005/2006 wordt duidelijk dat verbeteringen in de voeding van jonge kinderen een bijdrage kunnen leveren aan de preventie van overgewicht en chronische ziekten op latere leeftijd (Ocke,2008).

De toename van overgewicht bij kinderen heeft twee oorzaken:

  1. Het voedingspatroon van jonge kinderen is niet optimaal. Het blijkt dat beleidsmaatregelen om de voeding van jonge kinderen in Nederland te verbeteren vooral gericht zouden moeten zijn op een toename van de consumptie van groenten, fruit, vis en voedingsmiddelen rijk aan voedingsvezels, en een verbetering van de vetzuursamenstelling van de voeding (Ocke, 2008).
  2. Bewegingsarmoede bij jonge kinderen. Uit onderzoek blijkt dat bewegingsarmoede bij jonge kinderen toeneemt (Wieringen 2009). Bewegingsactieve kinderen zijn fitter, leren gemakkelijker en voelen zich beter (Gesunde Kinder, Gesunden Kommunen 2009). Vroege interventie is belangrijk om kinderen gezonde leefstijlen te laten ontwikkelen (Glas, 1986, Lau et al., 1990, in: Rimal, 2003), omdat gezonde gedragingen die als kind en in vroege adolescentie aangenomen worden, vaak op lange termijn blijven bestaan (Tinsley, 1992, in: Rimal, 2003). 

2. Professionals hebben te weinig kennis en ervaring om een gezond eet- en beweeggedrag bij kinderen te stimuleren
Kinderen bleken een groot deel van de tijd inactief te zijn op de opvang. Ze stonden, zaten of lagen zonder grote bewegingen Vooral binnen bleken de kinderen zelden lichamelijk actief te zijn. Het is belangrijk dat professionals zelf het goede voorbeeld geven en praten over gezonde voeding en dat kinderen op de opvang verschillende gezonde etenswaren
krijgen aangeboden. Dit bleek niet vaak het geval (Gubbels J, 2010).
Uit onderzoek van Wilke (2012) bleek dat de pedagogisch medewerkers niet voldoende weten over de oorzaken van overgewicht. Uit onderzoek van TNO onder Kinderdagverblijf (KDV) en Peuterspeelzaal (PSZ) blijkt dat beide een rol kunnen en willen spelen in de preventie van bewegingsarmoede, ongezonde voeding en/of overgewicht bij kinderen van 0 tot 4 jaar. Om deze rol goed te kunnen vervullen is volgens de leidsters die deelnamen aan het onderzoek eerst bijscholing over het belang van voldoende beweging en gezonde voeding nodig (Overbeek van, 2005).

Spreiding
De Vijfde Landelijke Groeistudie van TNO laat zien dat de prevalentie van overgewicht bij kinderen en jongeren blijft stijgen. In 1980 had 6% van de jongens en meisjes van 2 tot 21 jaar overgewicht, in 1997 was dit bijna 11%. In 2010 was 14% van onze jeugd (veel) te zwaar. Hoewel meisjes nog altijd vaker (ernstig) overgewicht hebben dan jongens, wordt
dit verschil steeds kleiner (Nationaal kompas.nl).

Ook bewegingsarmoede bij jonge kinderen neemt toe. Een kwart van de 0-4 jarigen komt in de winter niet dagelijks buiten (L’Hoir, TNO). De Nederlandse Norm Gezond Bewegen (tenminste vijf dagen per week 60 minuten matig intensieve lichaamsbeweging voor kinderen) werd in 2011 door slechts 17% van de 4-11 jarigen behaald (NISB, 2013). Jonge kinderen tussen de 0 en 4 jaar zijn vaak inactief gedurende de dag en weinig kinderen behalen de aanbevolen richtlijn voor lichamelijke activiteit (Bornstein e.a.,2011; Goldfield e.a., 2012).

Uit de Voedselconsumptiepeiling van 2005/2006 blijkt dat het voedingspatroon van jonge kinderen (2-6 jaar) eveneens verre van optimaal is: kinderen eten te weinig groenten, fruit en vezels en te veel verzadigde vetzuren.

Het aantal kinderopvangorganisaties (KDV) in Nederland is 3193. Het aantal kinderen dat gebruik maakt van kinderopvang is 683.000. Dit is ook de buitenschoolse opvang van 4-12 jaar. Hiervan maken 303.000 kinderen van 0-4 jaar gebruik van de dagopvang. Het aantal locaties peuterspeelzalen (PSZ) in Nederland bedraagt ongeveer 4000 (gegevens landelijk platform peuterspeelzalen).

Doelgroepen

Kinderen van 0 tot 4 jaar die gebruik maken van professionele kinderopvang (dit is: kinderdagopvang, peuterspeelzalen en voorscholen).

Beschrijving van de doelgroep:
303.000 kinderen maken gebruik van de kinderopvang 0-4 jaar.

Intermediaire doelgroep

De primaire intermediaire doelgroep zijn pedagogisch medewerkers (in opleiding) werkzaam in de kinderopvang van 0 tot 4 jarigen. Dit is de doelgroep waar deze interventie  zich op richt.

Voor kinderen geldt dat de kinderopvang een deel van de dagelijkse zorg overneemt van de ouders. Hierdoor is het van belang dat pedagogische medewerkers beschikken over de juiste kennis en vaardigheden om een gezonde omgeving te bieden. Kinderdagverblijf en peuterspeelzalen zijn daarnaast kansrijke routes om deze jonge kinderen en hun ouders te
bereiken.

Niveau van de beroepsuitoefening: niveau 3

Rol en verantwoordelijkheden: de pedagogisch medewerker 3 kinderopvang heeft een signalerende, verzorgende, ondersteunende, stimulerende, toezichthoudende en opvoedende rol. Zij werkt meestal onder regie en (eind)verantwoordelijkheid van een
leidinggevende, binnen een team.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Bij kinderen van 0-4 jaar wordt een gezond eet- en beweeggedrag bevorderd op kinderdagverblijf peuterspeelzaal en voorschool, om uiteindelijk een bijdrage te leveren aan de preventie van overgewicht.

Deze interventie richt zich op de bijdrage die de professionele kinderopvang aan dit hoofddoel kan leveren. Hiervoor is het nodig de deskundigheid van professionals binnen een KDV, PSZ en voorschool op het gebied van eten, bewegen en opvoeden te verhogen om zo een omgeving te bieden die de ontwikkeling van een gezond eet- en beweeggedrag bij kinderen in de leeftijd van 0 tot 4 jaar positief beïnvloedt en stimuleert.

Subdoel

De subdoelen zijn gericht op de intermediaire doelgroep pedagogisch medewerkers.

Subdoelen, na het volgen van ‘een gezonde start’:

  • De pedagogisch medewerkers (in opleiding) beschikken over voldoende kennis op het gebied van voeding, bewegen en opvoeding hieromtrent.
  • De pedagogisch medewerkers (in opleiding) beschikken over voldoende vaardigheden om het gesprek over deze thema’s met ouders aan te gaan.
  • De pedagogisch medewerkers (in opleiding) zijn in staat zelf voorbeeldgedrag t.a.v. voeding en beweging te vertonen naar de kinderen die zij verzorgen.
  • De pedagogisch medewerkers (in opleiding) beschikken over geschikte handvatten om een goed gezondheidsbeleid te ontwikkelen op KDV’s en PSZ ten aanzien van voeding en beweging (en automatisch opvoeding, hoe hiernaar te handelen).

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Stap 1 (doorlooptijd: maand 1,2,3,4); Communicatie en werving voor de
interventie Een gezonde start

Stap 2 (doorlooptijd: maand 5); Organisatie meldt zich aan voor de
interventie Een gezonde start, intake, planning en coördinatie van de scholing

Stap 3 (Doorlooptijd: maand 6,7,8 10-12 weken); Scholing van het pedagogisch kader (10 keer 2 uur)

Stap 4 (Doorlooptijd: maand 7,8,9 en doorlopend); Toepassen van Een gezonde start in de praktijk

Stap 5 (Doorlooptijd: maand 7 of 8); Ouderavond Eetplezier en Beweegkriebels (1 x 2 uur)

Stap 6 (Doorlooptijd: maand 9,10); Inbedding van de aanpak en opname in het beleid van de organisatie

Stap 7 (Doorlooptijd: maand 12,13 en doorlopend); Evaluatie en borging

Locaties en Uitvoering

De interventie wordt uitgevoerd in:

  • Kinderdagverblijf
  • Peuterspeelzaal
  • Voorschool
  • Regionale opleidingscentra (ROC’s)

De pedagogisch medewerkers binnen KSV, PSZ of voorschool zetten de opgedane kennis en vaardigheden, uit de scholing Een gezonde start, in binnen hun werksituatie. Zij zorgen voor een gezond eet- en beweegbeleid en zorgen voor het geven van het goede voorbeeld op
het gebied van een gezonde leefstijl.

Binnen de ROC ’s worden studenten geschoold in beweging, voeding en opvoeden van jonge kinderen zodat zij bij het verlaten van de opleiding in staat zijn de opgedane kennis en vaardigheden uit de scholing Een gezonde start in te zetten in hun werksituatie. Door Een gezonde start deel te laten uitmaken van het curriculum van opleidingsinstituten in de
sectoren welzijn, sociale dienstverlening, gedrag, gezondheidszorg, en sport & bewegen wordt Een gezonde start ‘aan de voordeur’ aangeboden. Een groot aantal studenten, dat één van deze opleidingen afrondt, gaat later werken met jonge kinderen.

Ondersteuning

Implementatie landelijk:
De landelijke implementatie van Een gezonde start wordt door de organisaties Voedingscentrum, TNO en NISB uitgevoerd. Middels een communicatieplan dat door de werkgroep is opgezet wordt Een gezonde start onder de aandacht gebracht van KDV, PSZ, voorscholen en opleidingen.Voor de uitvoer van de landelijke train-de-trainer is er een contract opgesteld tussen de eigenaren van Een gezonde start (Voedingscentrum, TNO en NISB) en Huis voor Beweging. In dit contract zijn de voorwaarden voor een kwalitatieve scholing vastgelegd. De train-de-trainer wordt landelijk bekend gemaakt via websites, advertenties en
mailingen. Via de website van Huis voor Beweging wordt het mogelijk dat opgeleide docenten hun scholing kunnen agenderen.

Implementatie bij intermediair:
Elke organisatie van KDV, PSZ, voorschool of opleiding kiest zijn eigen manier van implementeren van de scholing . De scholing biedt verschillende mogelijkheden zoals integreren binnen het curriculum van de opleiding, aanbieden van een scholing binnen de eigen organisatie of aanbieden van de scholing als open inschrijving.

Implementatie op de werkvloer

Professionals van KDV, PSZ en voorschool die de scholing Een gezonde start hebben gevolgd implementeren het geleerde binnen de eigen lokale werksituatie op de volgende manieren:

  • Invoeren van een gezond voedingsbeleid
  • Invoeren van een goed beweegaanbod aangepast aan de verschillende leeftijden
  • Aanbieden gezonde voeding
  • Geven van het goede voorbeeld op het gebied van voeding en bewegen
  • Overdracht van kennis naar collega’s
  • Communicatie naar ouders over gezonde voeding, voldoende bewegen en de rol van de ouders als voorbeeld

Materialen

  • Website www.eengezondestart.nl. Een gezonde start is geen statisch product. Professionals kunnen op de website informatie vinden over voeding, bewegen en opvoeding. Alle informatie uit de scholing is te vinden op de website. Alle modules uit de scholing kunnen worden teruggelezen.
  • Flyer Een gezonde start

Materialen deskundigheidsbevordering

  • Website www.eengezondestart.nl
  • Handreiking Een gezonde start. Deze wordt verstrekt na het volgen van een train de trainer Een gezonde start. De handreiking wordt niet los verkocht. Het is een handreiking voor de trainers maar ook voor de aan de scholing.
  • Ouderbijeenkomst Eetplezier & Beweegkriebels. De ouderbijeenkomst Eetplezier & Beweegkriebels maakt onderdeel uit van de scholing. Deze wordt uitgereikt aan docenten tijdens de train-de-trainer. In de scholing worden leerlingen opgeleid om deze te kunnen geven aan ouders.
  • PDF bestanden. Alle informatie, achtergronden en materialen zijn via PDF’s te verkrijgen zodat docenten hun scholing op eenvoudige wijze kunnen uitvoeren.

Materialen Evaluatie

  • Evaluatie formulieren voor deelnemers aan de scholing
  • Evaluatie formulieren voor toepassen Een gezonde start in de praktijk

Producten

  • Schijf van vijf spel. Het schijf van vijf spel wordt tijdens de train-de-trainer uitgedeeld. De docenten kunnen dit spel gebruiken bij de scholing Een gezonde start voor KDV, PSZ, voorschool en opleidingen.
  • Beweegspeelkaarten 0-4 jaar. De beweegspeelkaartendoos is een set speelkaarten waarbij op elke kaart een beweegspel staat afgebeeld. De activiteiten zijn eenvoudig te spelen door jonge kinderen samen met ouders. Elke kaart is een idee om een leuk beweegspel te ontdekken.

Organisatie

Organisatie: Huis voor beweging
Telefoon nummer organisatie: (0)6 53 21 98 79

Contactpersoon

Naam: Yrsa Wagemaker
Email: yrsa@huisvoorbeweging.nl

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.