Sluiten

Corona, spiermassa en revalidatie

Artikel

Publicatiedatum 4 mei 2020

Wie het nieuws rond corona goed volgt, weet dat patiënten die lang in het ziekenhuis of op de IC hebben gelegen sterk verzwakt zijn. Werken aan sterke spieren vooraf, en goed trainen in de herstelfase is belangrijk. Samenwerking tussen zorgverleners, organisaties met sport- en beweegaanbod én buurtsportcoaches heeft hier een duidelijke meerwaarde.

Het coronavirus treft veel mensen, ouderen meer dan jongeren. Behandelaars in ziekenhuizen spreken van erg zieke patiënten die lang in het ziekenhuis of op de Intensive Care (IC) liggen. Dat laatste vaak beduidend langer dan behandelaars gewend zijn. We kunnen steviger inzetten op diverse soorten beweegaanbod, op twee manieren:

  • Preventief; om de uitgangssituatie van mensen te verbeteren, zodat zij minder last hebben van het verlies van spiermassa.
  • Na ontslag uit het ziekenhuis; als aanvulling op de revalidatie- en fysiotherapeutische zorg. Met als doel revalidatie te bespoedigen.

Wij updaten dit artikel met enige regelmaat, om relevante initiatieven toe te voegen.

Verlies van spiermassa

Een veelgenoemd effect van opname op de IC, is extreem verlies van spiermassa. Hierdoor verliezen mensen korter, langer of permanent enkele basale functies. Denk daarbij aan opstaan uit stoel of bed, lopen, huishoudelijke taken en zelfverzorging. Patiënten die weer thuis komen hebben veel hulp nodig. Dit zorgt voor meer druk op de thuiszorg en ondersteuning vanuit de Wmo.

Bij ouderen op de IC neemt de spiermassa met wel 800 gram per dag af. Na 10 dagen IC is de spiermassa van de benen met 18% afgenomen. Gaat het om opname op een gewone ziekenhuisafdeling? Dan is de spierafname 200 gram per dag, tegen 200 gram per jaar zonder ziekte. Voor ouderen die thuis en vooral in bed uitzieken zal het verlies vergelijkbaar zijn.

Naarmate je ouder wordt, bouw je spiermassa steeds minder efficiënt weer op. Mensen die in het verleden op de IC hebben gelegen met een andere longaandoening – ARDS, enigszins vergelijkbaar met ernstige corona – hebben wel twee jaar nodig om ongeveer op hun oude fysieke niveau te komen. Hoogleraar Voeding en Beweging Peter Weijs (Amsterdam UMC) legt dat uit in een filmpje:

Verbeteren en behoud van spiermassa

Hoe meer spiermassa je hebt, hoe beter jouw uitgangssituatie is voor herstel na een opname op de IC. Relatief gezonde mensen kunnen spiermassa opbouwen met bekende aanpakken op een effectieve manier. De combinatie van training en voldoende eiwitconsumptie is hierbij essentieel.

Zo wist een groep mensen (strikt begeleid in een onderzoek) in drie maanden tijd hun spiermassa met gemiddeld 1,3 kilo op te krikken. De deelnemers waren gemiddeld 78 jaar oud. In een meer praktische setting met minder strikte begeleiding is de winst nog steeds 600 gram in 12 weken. Die opbouw van spiermassa, zorgt voor duidelijk meetbare verbetering van fysieke functies. De betreffende interventie, Promuscle in de wijk, is net erkend. Hierdoor is ook een uitgebreide beschrijving beschikbaar.

In deze periode van corona en isolatie is de kans groter dan normaal, dat mensen minder bewegen. Ook krijgen ouderen minder noodzakelijke voedingsstoffen binnen. Daarom is het belangrijk om de aandacht te vestigen op voldoende bewegen en gezonde voeding. Zodat in deze periode de spiermassa juist niet harder achteruit gaat dan normaal. Lees ook wat lector en hoogleraar voeding en beweging Peter Weijs van de Hogeschool van Amsterdam (HvA) en Amsterdam UMC (locatie VUmc) hierover vertelt in een interview met Skipr.

Sport- en beweegaanbod als aanvulling op (para-medische) revalidatie

Volgens deskundigen hebben mensen die met corona op de IC hebben gelegen, een lang revalidatietraject te gaan. Hetzelfde geldt voor ouderen die lang bedlegerig zijn geweest. Ook zij zullen veel en lang moeten oefenen om in de buurt van hun oude niveau te komen, voor zover haalbaar.

Op het moment van schrijven van dit artikel is nog niet duidelijk hoe revalidatie van deze groepen mensen vorm gaat krijgen. Zowel de wereld van de revalidatieklinieken als van de fysiotherapeuten werken hard aan protocollen. Wel is duidelijk dat de capaciteit van de revalidatieklinieken niet berekend is op een grote toestroom van coronapatiënten. Het ligt voor de hand dat een belangrijk deel van de revalidatie terechtkomt bij de fysiotherapeut in de wijk. Al dan niet na begeleiding in of vanuit een revalidatiekliniek. Bewegen in aanvulling op – of na de behandeling van – de fysiotherapeut kan het revalidatieproces verbeteren.

Samenwerken zorg en sport

Buurtsportcoaches kunnen een belangrijke rol spelen in het ondersteunen van de revalidatie. Hoe en wanneer? Dat hangt deels af van de lokale situatie en van wat verzekeraars vergoeden. Ga daarvoor als buurtsportcoach tijdig met de fysiotherapie in gesprek.

Omdat samenwerking tussen zorg en sport – en dus ook sport en fysiotherapie – niet altijd vanzelfsprekend is, kun je als buurtsportcoach hiervoor de 10 tips raadplegen die zorg en sport verbinden. Ben je zelf zorgverlener en wil je samenwerken met sport- en beweegaanbieders? Lees dan de 10 tips voor zorgverleners over dit onderwerp. Er is vaak meer geschikt beweegaanbod in de buurt dan veel zorgverleners zich realiseren. En de gesubsidieerde buurtsportcoach is in het leven geroepen om sport en bewegen met andere domeinen te verbinden.

Wat is de meerwaarde van buurtsportcoaches:

  • Zij kunnen instructie organiseren voor trainers, coaches en begeleiders van bestaand sport- en beweegaanbod. Bijvoorbeeld door fysiotherapeuten in te huren. Fysiotherapeuten kunnen sportaanbieders informatie geven over de beperkingen van dit type patiënten en tips voor een passend aanbod.
  • Zij kunnen inkoop van interventies begeleiden, of helpen bij het opzetten van nieuw aanbod. Waarbij de buurtsportcoach erop let dat deze interventies en aanbod passen bij wat deze groep nodig heeft, met bijvoorbeeld aandacht voor zowel krachttraining als voeding.
  • Zij kunnen zorgaanbieders stimuleren om patiënten door te verwijzen naar geselecteerd aanbod buiten de sport. Denk aan huisartsen, praktijkondersteuners en fysiotherapeuten. Maar ook ergo-, oefentherapeuten en wijkverpleegkundigen hebben baat bij goede informatie over lokaal aanbod.
  • Zij kunnen een coördinerende rol spelen tussen lokale zorg- en sport organisaties in brede zin, waardoor er een betere samenwerking tot stand komt. En waardoor de communicatie onderling en richting patiënten goed verloopt.

Spierversterking door anderen

Deze periode kan voor veel groepen mensen aanleiding zijn om preventief meer aandacht te schenken aan behoud of verbeteren van spierkracht. Bijvoorbeeld door:

  • wijkverpleegkundigen
  • praktijkondersteuners van de huisarts
  • professionals in verpleeghuizen
  • senioren en mantelzorgers

Op ons platform Beweegthuis staan diverse artikelen en beeldmateriaal die je daarvoor kunt gebruiken.

Financiering van initiatieven

ZonMw financiert vanuit verschillende programma’s initiatieven voor onderzoek en praktijkaanpakken, vaak samen met onderzoek. Abonneer je op nieuwsbrieven om op de hoogte te blijven, of bezoek zelf regelmatig de website van ZonMw. Nu is er een subsidieoproep ‘Wetenschap voor de Praktijk’ binnen COVID-19, met als deadline voor indiening 25 mei 2020, 12.00 uur. Binnen het COVID-19 programma zijn en komen er meer mogelijkheden.

Informatie uit andere bronnen

De Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen (VRA) bundelt veel informatie over corona op zijn website voor professionals en patiënten.

Het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF) vermeldt op zijn site informatie voor de fysiotherapeut en patiënten, ook om naast de behandeling te oefenen, met bijvoorbeeld:

Vilans heeft een draaiboek over herstelzorg ná coronabesmetting

De Alliantie Voeding in de Zorg (Wageningen University en Ziekenhuis Gelderse Vallei) geeft informatie over voedingszorg in tijden van coronacrisis

De Nederlandse Zorgautoriteit werkt aan overzicht van de revalidatiezorg na corona. Ontwikkelingen zijn op de site te volgen.

Lees ook:

Hoe kun je buurtsportcoach inzetten op de de verbinding maken tussen ziekenhuiszorg en beweegaanbod.

Trefwoorden:
Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.

Clemens Vollebergh

1. Preventie, dat onderschrijf ik, is het allerbelangrijkst. Dit betekent echter dat er een aanpassing van de leefstijl nodig is. Daarbinnen moeten spierversterkende oefeningen meer aandacht hebben naarmate mensen ouder worden. NB. spierversterking is veel meer dan balansoefeningen die voor het gemak vaak spierversterkend worden genoemd: niet dus.

Bij het voorgestelde revalidatieproces na ontslag uit het ziekenhuis heb ik een aantal opmerkingen:

1. Hopelijk wordt er steviger ingezet dan op de foto gesuggereerd. Ik vrees dat deze man ook nog zit.
2. Veel zorgberoepen (inclusief fysiotherapeuten) hebben ‘de ballen verstand’ van adaptatie. De homeostase wordt door de (rustig aan) oefeningen niet verstoord, het beloofde spierherstel blijft uit.
3. Laat mensen uit alle macht een slede met zware gewichten vooruitduwen of achteruittrekken, werk met vrije gewichten (deadlift, lunge), kies voor korte sessies (en niet voor veel herhalingen). Vraag elke patiënt tijdens de sessie tot het uiterste te gaan. Winst van spierkracht gaat samen met winst van coördinatie. Wie nog een gezellig gesprek kan voeren tijdens de oefeningen, wint niet aan spiermassa.
4. Hiermee zet je in op het vergroten van de rompstabiliteit. Het sterker maken van deze houdingsspieren is de voorwaarde voor balans en soepel bewegen. NB Veel herhaling van balansoefeningen draagt niet bij aan een grotere rompstabiliteit.
5. streef niet naar een sportaanbod, maar laat mensen gericht trainen om de houdingsspieren te versterken.
6. Haal de revalidatie zo snel mogelijk uit de zorg.