Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Coach-M

Interventie

Erkenning

Goed beschreven

COACH-M is een programma dat zich richt op MEER BEWEGEN en MINDER STRESS. In COACH-M leren mensen hoe zij meer kunnen bewegen en hoe zij anders met stress kunnen omgaan.

Het doel is tweeledig:

  1. mensen bewust maken van hun huidige beweeggedrag en vervolgens een nieuw beweegpatroon opbouwen (gestreefd wordt naar een toename van 35%).
  2. mensen bewust maken van hoe stress hen beïnvloedt. Zij leren hoe ze minder vanuit automatische reacties handelen. De aandachttraining en opdrachten hebben een positief effect op de mentale gezondheid (o.a. depressieve klachten, moeheid, concentratie en aandacht)

Doelgroep
COACH-M is bedoeld voor inactieve werknemers die meer willen bewegen en op een effectievere manier willen omgaan met stress. Er wordt in eerste instantie gericht op werknemers, omdat het bedrijfsleven vandaag de dag zo ingericht is, dat er gedurende de dag een hoge spanningsboog is en er continu gepresteerd moet worden.

Aanpak
COACH-M duurt 5 maanden en begint en eindigt met een aantal fysieke en mentale testen om het vitaliteitsprofiel in kaart te brengen. Het programma start met een groepsbijeenkomst, waarin de rol van bewegen, stress en aandachtsturing centraal staan. Vervolgens zijn er 4 gesprekken met een persoonlijke coach, waarin gesproken wordt over motivatie, het stellen van beweegdoelen en een plan van aanpak. Een beweegmeter registreert hoeveel de deelnemer beweegt. Deze beweegmeter heeft ook de mogelijkheid om slaap efficiëntie te meten. Daarnaast worden eenvoudige oefeningen gebruikt om bewust te worden van stressmomenten en wat die met de deelnemer doen. De oefeningen zijn deels gerelateerd aan beweegoefeningen, deels gericht op algemene automatische handelingen in het leven.

Er vindt een 2e groepsbijeenkomst plaats met technieken voor aandachtsturing en een stiltewandeling. 

COACH-M kan door organisaties worden toegepast in de door RuG/CBO ontwikkelde vorm:

  1. Voorbereiding en werving van deelnemer: hoe bereik je de doelgroep en hoe laat je ze meedoen
  2. Vitaliteitsprofiel (meting 1)
  3. Groepsbijeenkomst 1 (hoe werkt je brein bij stress, welke invloed heeft aandachtsturing, welke invloed heeft bewegen)
  4. 4 COACH gesprekken (gericht op meer bewegen en minder stress, educatie, instructie, oefeningen)
  5. Groepsbijeenkomst 2 (evaluatie bewegen en omgang met stress, daarna stiltewandeling)
  6. Vitaliteitsprofiel (meting 2)

Voor de toepassing wordt gebruikt gemaakt van een aantal instrumenten:

  • Werving en screening, protocol en draaiboek hiervoor
  • Vitaliteitstest (performance based test + vragenlijst), normering, scoreformulier
  • Beweegmeter + applicatie
  • Gespreksprotocollen, instrumenten bij motivatieverlies
  • COACH-M kaartenset

De uitvoering van COACH-M ligt in handen van fysiotherapeuten, verpleegkundigen, mindfulness coaches. Zij volgen eerst de Training COACH-M, om de specifieke COACH-M onderdelen te kunnen toepassen.

Probleembeschrijving

Gezondheidsbeleid en duurzame inzetbaarheid zijn speerpunten bij veel bedrijven. Ruim driekwart van de Nederlandse werkgevers vindt bewegings- en gezondheidsbevordering voor medewerkers belangrijk, mede voor het bedrijf zelf (Hooftman et al., 2011). Beter verzuimbeleid levert het MKB 214 miljoen aan besparingen op (TNS Nipo,2010). Investeren in leefstijlgedrag leidt tot hogere productiviteit, minder verzuim, maar ook een hogere arbeidssatisfactie; met plezier naar je werk gaan(Brouwer 2012; Burdorf 2008). 

Aard en spreiding probleem
Een aanzienlijk percentage van de volwassen bevolking is inactief. Als maatstaf voor bewegingsarmoede wordt de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) gehanteerd (NISB 2009). Deze gaat voor volwassenen uit van 30 minuten matig intensief bewegen gedurende tenminste vijf dagen per week of een equivalent van 10.000 stappen per dag. In 2008 voldeed 39% van de Nederlandse werknemers niet aan de NNGB (TNO Trendrapport 2010/2011).

Bijna één op de vijf verzuimdagen wordt veroorzaakt door psychische problemen (Hooftman et al.,2011). Werkdruk en werkstress zijn daarin belangrijke factoren. Bewegen speelt hier een dubbelrol, omdat het zowel fysieke fitheid en gezondheid beïnvloedt, maar ook een positief effect heeft op psychische klachten (Sanchez-Villegas e.a., 2008).

Daarnaast blijkt dat mensen onvoldoende weten van de werking van stress. Het Dynamische Stresskwetsbaarheidsmodel voor psychische (on)gezondheid onderscheidt een aantal determinanten (persoonsgebonden factoren, omgevingsfactoren en gebeurtenissen). Door ingrijpende gebeurtenissen kunnen psychische klachten ontstaan. Of dit gebeurt is afhankelijke van het proces van betekenisverlening en het copingproces. (Ormel 2000).

Gevolgen: Onvoldoende bewegen als gezondheidsrisico

Te weinig bewegen heeft een negatieve invloed op de lichaamssamenstelling, cholesterolratio, glucosetolerantie, insuline-gevoeligheid, botdichtheid, bloeddruk en fysieke belastbaarheid. Deze risicofactoren bevorderen het ontstaan van hart- en vaatziekten, bepaalde vormen van kanker, angst en depressie, diabetes (CBO/RUG 2011a). Lichamelijke activiteit is daarmee één van de leefstijlfactoren voor verschillende vormen van gezondheid (RIVM 2010a). Onvoldoende bewegen is in Nederland jaarlijks verantwoordelijk voor naar schatting ruim 8.000 sterfgevallen (RIVM 2010b). Lichamelijke inactiviteit is daarmee één van de belangrijkste onafhankelijke determinanten van vroegtijdig overlijden (CBO/RUG 2011b) .

Onderzoek heeft aangetoond dat een geringe toename van lichamelijke activiteit in het dagelijks leven bij met name bij volwassenen en ouderen die te weinig bewegen de grootste fitheids- en gezondheidswinst oplevert.

Uit vergelijkend onderzoek naar de effectiviteit van bewegingsinterventies bij uiteenlopende groepen mensen is in ieder geval duidelijk geworden dat persoonlijke begeleiding bij leefstijlactiviteiten zeer gunstige perspectieven biedt voor gedragsverandering op langere termijn (Kahn et al., 2002).

Gevolgen: Combinatie van onvoldoende bewegen en stress

Bewegingsstimulering heeft haar nut al bewezen. Het is goed om op meerdere leefstijlfactoren te richten. Gezien arbeidssituaties /werkdruk waar veel werknemers mee hebben te maken, is het voor de hand liggend om op ‘bewegen’ en ‘ontspanning’ (omgaan met stress) te focussen.

Verschillende onderzoeken laten zien dat bewegen een gunstig effect heeft op mentale fitheid (depressie, angst-, en stressklachten) (Schoenfeld 2013; Landers 2007). De verklaring wordt gezocht in het effect van bewegen op een verbeterde doorbloeding van hersenen, meer synaptische verbindingen tussen hersencellen, grotere neurale plasticiteit, meer Brain Derived Neurotrophic Factor (BDNF), beïnvloeding hormoonhuishouding.

Door de veranderde werkomstandigheden in de loop der jaren is een stressreactie niet meer een functionele reactie in ‘bedreigende situaties’, maar is er vaak sprake van langdurige stress. De rol van automatische gedachten is hierin belangrijk, omdat die bepaalde emoties (soms onterecht) oproepen en hieruit vloeit het gedrag voort (Keyes 2012). Door inzicht te geven in automatische gedachten en gedrag kunnen mensen hun eigen stressreactie herkennen. D.m.v. leeropdrachten kunnen de mensen hun stressreactie aanpassen.

De COACH methode voor de doelgroep Werknemers is door CGL reeds als ‘Theoretisch goed onderbouwd’ beoordeeld (2011).

Doelgroepen

COACH-M is bedoeld voor inactieve werknemers (10.000 stappen of NNGB als referentie), die meer willen bewegen en anders om willen gaan met stress. Inactiviteit en de bereidheid tot veranderen wordt gemeten met de Stage of Change vragenlijst. Mensen die in Stage of Change 2, 3 (zie ‘selectie van doelgroepen) vallen kunnen worden geïncludeerd. Daarnaast wordt een (valide) beweegmeter gebruikt om het beweegpatroon te registreren.

Een kenmerk van de doelgroep is het feit dat zij geen affiniteit hebben met sport of trainen (dit kan ook samenhangen met beperking door een aandoening).

De doelgroep ‘werknemers’ kent een grote variatie. Er wordt met name gericht op werknemers met een zittend beroep. In eerste instantie is dit programma ontwikkeld voor inactieve werknemers, maar het zou ook kunnen worden toegepast bij andere doelgroepen (chronische aandoeningen).

Inactiviteit is de primaire inclusiefactor; deze lijkt logisch voor de beweegcomponent in COACH-M. Maar inactiviteit is ook van invloed op mentale fitheid en de omgang met stress.

Intermediaire doelgroep

COACH-M wordt binnen bedrijven uitgevoerd; hiertoe worden intermediairs opgeleid door CBO om COACH-M uit te voeren. Intermediairs die de uitvoering op zich kunnen nemen zijn:
Bedrijfsarts/-fysio / – verpleegkundige;
HRM manager met affiniteit met bewegen/leefstijl.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

COACH-M is een programma dat zich richt op MINDER STRESS en MEER BEWEGEN. In dit programma leren mensen hoe zij meer kunnen bewegen en hoe zij anders met stress om kunnen gaan.

Het hoofddoel:
Inactieve werknemers gaan meer bewegen en gaan bewuster (en anders) om met stresssituaties.

Dit leidt uiteindelijk tot minder stress- en fysieke klachten en een verbeterd aandacht- en concentratieniveau.

De concrete, SMART doelstelling wordt individueel, per individu op maat vastgesteld. De beweegregistratie, motivatie, verwachtingen van de werknemer zijn hierbij de input.

Subdoel

Subdoelen die bijdragen aan het bereiken van het hoofddoel:

  • Werknemers zijn zich (meer) bewust van hoe stress hen beïnvloedt; zij herkennen hun automatische reactie op stresssituaties en weten wat bij hen stress uitlokt;
  • Werknemers kunnen gedachten in lijn brengen met de doelen (dus geen automatische gedachten meer);
  • Zij leren om een ontspanningspatroon in te bouwen in de dag;
  • Werknemers zijn zich (meer) bewust van hun huidige beweeggedrag en de invloed die beweging, of een gebrek daaraan, kan hebben op hun eigen stress niveau;
  • Werknemers weten (beter) hoe zij laagdrempelige beweegactiviteiten kunnen inbouwen in hun dagelijks leven;
  • Werknemers kunnen hun eigen beweeggedrag monitoren en bijstellen;
  • Werknemers bewegen 35% meer dan zij deden voor hun deelname aan COACH-M;

Randvoorwaardelijke doelen zijn:

  • COACH-M is ingebed in de bestaande infrastructuur binnen het bedrijf.

Doelstelling voor intermediairs

De doelstelling voor de intermediair (bedrijf/organisatie) wordt in een projectplan geformuleerd, in SMART termen, bijv.: “Het beoogde resultaat is om 240 sedentaire medewerkers 35% meer te laten bewegen. COACH richt zich primair op werknemers die onvoldoende bewegen volgens de NNGB. Vervolgens wordt geprobeerd om de werknemers het nieuwe beweegpatroon vast te laten houden, waarbij de vooruitgang na 1 jaar minimaal 30% zal zijn” .

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Om COACH-M uit te voeren moeten kortweg de volgende stappen worden ondernomen:

  • Draagvlak bij directie en afdelingen van het bedrijf (duurt 1-6 maanden, afhankelijk van organisatiegrootte en –cultuur en de overlegmomenten die hiermee samenhangen)
  • Invulling projectplan (zie hieronder)
  • Opleiding van de exercise counselors COACH-M (4 dagdelen)
  • Beschikbaar stellen van benodigde materialen door CBO Groningen (voorafgaand aan start uitvoering)
  • Keuze van afdeling / groep werknemers binnen bedrijf die benaderd worden voor deelname COACH-M
  • Start uitvoering: 8 contactmomenten en duurt ca. 5 maanden:
  • Voormeting (45 minuten)
  • Groepsbijeenkomst (1,5 uur)
  • Viertal individuele counseling gesprekken (20 min per keer)
  • Groepsbijeenkomst (1,5 uur)
  • Nameting (45 minuten)
  • Evaluatie na beëindiging project door CBO Groningen (oplevering 1 maand na beëindiging project)

Locaties en Uitvoering

COACH-M wordt binnen bedrijven uitgevoerd. In de voorbereidingsfase wordt zorg gedragen voor het vaststellen van het projectplan en de organisatie/ verdeling van taken. Hierbij valt te denken aan besprekingen met HRM-directie en besluitvorming, het aanstellen van een interne coördinator, werven van testleiders en Coaches (die de door CBO verzorgde cursus moeten volgen), het uitwerken van de protocollen en verzamelen van benodigde materialen. CBO speelt hier een coördinerende rol.

Het projectplan bestaat uit:

1 Projectomschrijving
1.1 Het belang van bewegen en stressreductie voor gezondheid
1.2 Doelstelling en beoogde projectresultaten
1.3 Plan van aanpak
1.4 Projectplanning

2 Projectorganisatie
3. Raming van de kosten
4. Werkplan en stappenplan

Daarnaast wordt de voorbereidingsfase gebruikt voor het opleiden van de fittestleiders en counselors en het starten van de wervings-/screeningsfase (deelnemers voor COACH-M). De benadering kan op diverse manieren gebeuren: de voorkeur heeft rechtstreeks individueel benaderen (zie ook later Wervingsprotocol).

Alle benaderden die met COACH mee willen doen krijgen een stappenteller en een eigen inlogcode voor My Coach (www.coachmethode.nl) gedurende een periode van twee weken. Aan de hand van die gegevens wordt gekeken naar het aantal mensen dat gemiddeld niet aan de 10.000 stappen per dag komt. Deze groep voldoet aan de inclusiecriteria en kan meedoen aan het project. Zij krijgen daarvoor een brief en een folder, waarna de interne projectcoördinator hen persoonlijk benadert om mee te gaan doen. Wanneer de deelnemers zijn geworven en gescreend, start de uitvoering. 

De COACH-M gesprekken vinden plaats op het werk, maar het plan wat de deelnemer tijdens het gesprek uitwerkt, wordt thuis en op het werk uitgevoerd.

Voor de COACH-M gesprekken worden intermediairs opgeleid door CBO zodat zij COACH-M kunnen uitvoeren. Intermediairs die de uitvoering op zich kunnen nemen zijn:

  • Bedrijfsarts/-fysio / – verpleegkundige;
  • HRM manager met affiniteit met bewegen/leefstijl.

Deze mensen dienen de COACH-M Training (verzorgd door CBO Groningen) te volgen.

Voor de geschiktheid van de toekomstige exercise counselor geldt een profielschets.

Ondersteuning

De ondersteuning bij de implementatie bestaat uit:

  • Ondersteuning bij de opstart (werving/intake, projectplan, infrastructuur);
  • Training met bijbehorende Trainingsmap (incl. protocollen)
  • Handleiding;
  • Helpdesk en begeleiding/evaluatie door RuG en CBO Groningen.

De ondersteuning wordt verzorgd door CBO Groningen. Een medewerker van CBO neemt na het eerste en het derde gesprek standaard contact op met de counselor om de gesprekken te bespreken. Wat ging er goed, wat ging er minder goed. Er wordt gezamenlijk gekeken naar de beste oplossing. Hierbij wordt door zowel CBO, als de counselor ingelogd op My Coach; op die manier kan heel concreet naar beweegdoelen van deelnemers gekeken worden en ook naar eventuele problemen die de counselor in de gesprekken ondervindt. Waar nodig kan CBO de counselor tips geven over de mogelijkheden binnen de motiverende gesprekken. Naast de inhoudelijke kant van de counselingsgesprekken, komt ook de organisatorische kan aan de orde en ook te gebruiken materialen (meetinstrumenten, protocollen, evaluatieformulieren, etc).

Landelijke implementatie
Door het netwerk waarin de COACH methode zit (zowel landelijk als regionaal), kan COACH-M overal in het land worden uitgevoerd. De implementatie doorloopt overal hetzelfde stappenplan (voorgesprekken, presentaties, invulling projectplan en voorbereiden van het project inclusief COACH Training).

Met het oog op inbedding van de COACH-M binnen provinciaal en gemeentelijk beleid, wordt samengewerkt met verschillende partijen: provinciale sportraden, gemeenten, bedrijven. Daarnaast is er de samenwerking met landelijke partners zoals het NISB.

Nieuw is de nauwe samenwerking met landelijke fysiotherapieketens, waardoor makkelijker op lokaal niveau beslissingen kunnen worden genomen (door landelijk draagvlak dat ontstaat). De fysiotherapiepraktijken kunnen deels een uitvoerende rol krijgen.

Materialen

Per fase in de uitvoering van COACH-M zijn protocollen en materialen nodig. Deze worden beschikbaar gesteld door CBO Groningen, zo gauw er een project start. Sommige materialen zijn eenmalig nodig, andere worden gedurende het totale project gebruikt.

Benodigde materialen

Werving en screeningsfase

  • Brochure COACH-M voor werknemers
  • Wervingsprotocol COACH-M (hoe bereik je de juiste doelgroep)
  • Stage of Change vragenlijst (motivatie veranderen van gedrag)

Vitaliteitstest 1

  • Info brief + uitnodiging Vitaliteitstest
  • Meetprotocol voor afname Vitaliteitstest (zie Meetprotocol op pag 9)
  • Meetinstrumenten COACH-M
  • Verwerkingsprogramma + normering
  • Scoreformulier en terugkoppeling werknemer
  • Beweegmeter + applicatie

Groepsbijeenkomst 1

  • Draaiboek / protocol bijeenkomst 1
  • Mindmap stress en mindmap bewegen (wordt met de groep gemaakt in powerpoint)
  • Kaartenspel COACH-M: opdrachten die gericht zijn op herkennen van spanning en ontspanning. Deelnemers kiezen hier elke bijeenkomst of gesprek 2 uit.

COACH-M gesprekken 1-4

  • Gespreksprotocol 1 (motivatie en beweegdoelen )
  • Gespreksprotocol 2 (doelen bijstellen + verleggen van beweeggrenzen)
  • Gespreksprotocol 3 (waar ligt de individuele beweegnorm)
  • Gespreksprotocol 4 (vasthouden van individuele beweegnorm)
  • Beweegmeter + applicatie
  • Instrumenten bij motivatieverlies
  • Kaartenspel COACH-M

Groepsbijeenkomst 2

  • Draaiboek / protocol groepsbijeenkomst 2

Vitaliteitstest 2

Zie Vitaliteitstest 1

Evaluatie door CBO uitgevoerd volgens evaluatieprotocol:

  • effect op beweeggedrag, fitheid, gezondheid, ervaren stress (d.m.v. performance based testen);
  • ervaringen/tevredenheid van deelnemers en uitvoerenden; (d.m.v. vragenlijst/interview)
  • toepasbaarheid binnen betrokken organisatie/locatie (d.m.v. vragenlijst/interview).

Organisatie

Organisatie: Centrum voor Beweging en Onderzoek Groningen
Telefoon nummer organisatie: 050-5775251

Contactpersoon

Naam: Siska Sprenger
Email: sprenger@cbogroningen.nl

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.