Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Bewegen op recept bij de sport

Interventie

Erkenning

Goed beschreven

De meeste mensen weten wel dat bewegen goed voor hun gezondheid is maar velen doen het niet. Als patiënten voor hun gezondheid bij de huisarts of praktijkondersteuner huisarts komen dan is een aantal van hen te motiveren om in beweging te komen. Gezondheidszorg verwijst de patiënten naar beweeggroepen met matig intensieve activiteiten waarvan de sportleiders zijn geschoold om de doelgroep te begeleiden. Deelnemers gaan twaalf keer sporten voor 35 euro. Na die twaalf keer kunnen zij het sporten in hun eigen groep continueren tegen het reguliere tarief van de sportaanbieder. Dankzij dit sportmedisch advies zijn veel mensen te motiveren om te beginnen met bewegen. En met de goede begeleiding is de helft van hen na een half jaar nog wekelijks actief. De aanpak is met name geschikt mensen die alleen wil sporten als het aanbod aan bepaalde voorwaarden zoals veilige groep, deskundige begeleiding en dicht in de buurt voldoet.

Probleembeschrijving

Probleem: Er wordt te weinig bewogen
De wekelijkse sportdeelname is volgens het sportdeelname onderzoek in 2013 (Mullier Instituut, GFK) gemiddeld 47%. Het sporten neemt af bij het toenemen van de leeftijd en is in de leeftijdsgroepen 45-64 jaar 42% en bij 65-80 jaar 39%. De sportdeelname is lager bij lager opgeleiden, bij vrouwen en mensen met een chronische aandoening. Dit zijn groepen die gemiddeld vaker gebruik maken van de gezondheidszorg. Binnen de groep die te weinig beweegt komt vaker overgewicht voor.

Probleem: motiveren patiënten en verwijzen naar passend sportaanbod
Binnen de gezondheidszorg ligt de primaire aandacht van de huisarts en de patiënt bij de behandeling van de acute klachten. Er is weinig tijd en aandacht voor het bespreken en verbeteren van de leefstijl en het bewegen. Praktijkondersteuners hebben voor bepaalde groepen chronische patiënten langere consulten waarin ook de leefstijl ter sprake komt. Ze merken dat veel patiënten wel begrijpen dat bewegen goed zou zijn maar dat patiënten twijfels hebben over hun mogelijkheden en of er aanbod is dat bij hen past. Praktijkondersteuners huisartsen hebben echter te weinig tijd voor uitgebreide leefstijlcoaching en onvoldoende zicht op de kwaliteit en kosten van het beweegaanbod om mensen gericht te verwijzen.

Positieve effecten van sport- en bewegen
Sport en bewegen is een belangrijke leefstijlfactor voor de gezondheid. Sport en bewegen draagt bij aan de verlaging van de bloeddruk, verlaging van het slechte cholesterol en verhoging van het goede cholesterol en is daarmee erg belangrijk in de preventie van hart- en vaataandoeningen (hartstichting). Daarnaast heeft bewegen een gunstig effect op bloedsuikerspiegel en de vetverbranding waardoor het ook in de preventie van diabetes een aantoonbare meerwaarde heeft (diabetesfonds). Tevens draagt bewegen bij aan de ontspanning en beter slapen waardoor het de gezondheid bevordert van mensen met stress gerelateerde klachten.

Kans: Bewegen op recept door zorgverlener
Kortom sport en bewegen is een medicijn dat ruim de helft van de bevolking niet of onvoldoende tot zich neemt. De gezondheidszorg ziet de gevolgen van onvoldoende sport en bewegen bij grote groepen patiënten. Veel patiënten wil een pilletje van de dokter voor hun klachten terwijl hun gezondheid ook vooruit zou gaan met meer bewegen. Pillen voor bloeddruk, cholesterol en diabetes en bezoeken aan de huisarts zijn minder nodig als deze mensen gaan sporten of bewegen. Met Bewegen op recept bij de sport gebruiken we niet alleen de vindplaats gezondheidscentrum maar bovendien het medisch advies van de professional om mensen te motiveren en gericht te verwijzen naar passend sportaanbod. Met name de minder makkelijk bereikbare doelgroep die alleen wil sporten mits aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan kan met Bewegen op recept bij de sport in beweging gebracht worden. Bewegen op recept bij de sport is simpel van opzet, gemakkelijk uit te leggen en vraagt weinig tijd van de zorgverleners. Het beweegrecept is bij uitstek geschikt om de doelgroep met een lage SES over te halen om te gaan bewegen en dit te blijven doen.

Gevolgen van niet ingrijpen
Regelmatige lichamelijke activiteit bevordert de kwaliteit van leven en kent diverse gezondheidsvoordelen (US DHHS, 1996; PAGAC, 2008). Uit onderzoek uit het Verenigd Koninkrijk blijkt dat inactiviteit bijdraagt aan verschillende ziekten, zoals beroerte, diabetes Mellitus type 2 en coronaire hartziekten. Aan dergelijke ziekten werd 1,3 miljard euro in Nederland uitgegeven. Deze kosten zouden dus te voorkomen zijn door meer te sporten en bewegen (Panhuis-Plasmans e.a., 2012).

Doelgroepen

De doelgroep bestaat uit volwassenen die te weinig (niet wekelijks) sportief actief zijn en voor hun gezondheid juist zouden moeten bewegen. De doelgroep bestaat uit patiënten die met een zorgvraag een gezondheidscentrum/huisartsenpraktijk bezoeken. Het gaat met name om mensen met chronische klachten, meestal licht van aard, die baat kunnen hebben bij bewegen. Het betreft ook mensen met verhoogd risico op aandoeningen door een ongezonde leefstijl en of overgewicht.

Intermediaire doelgroep

De intermediaire doelgroepen gezondheidszorg en sportaanbieders zijn van groot belang binnen de interventie.

1. Gezondheidscentra, eerstelijns gezondheidszorg
De verwijzers zoals huisartsen, praktijkondersteuners, fysiotherapeuten, leefstijladviseurs en diëtisten zijn een belangrijke intermediair om de doelgroep te bereiken en te motiveren om te gaan bewegen. ‘Patiënten’ aanspreken op hun mogelijkheden om zelf hun gezondheid te bevorderen. Daarnaast dient hun verwijzing naar de sport zo overtuigend te zijn dat de mensen met een goed gevoel en een gerust hart aan hun kuur van 12x bewegen beginnen en deze afmaken. De scholingen, intervisie en het informatiemateriaal van Bewegen op recept bij de sport helpen de zorgverleners bij het geven van een krachtige verwijzing. Doordat de verwijzer met de patiënt een afspraak maakt wanneer deze begint en de sportaanbieder hiervan op de hoogte brengt is het moeilijker voor de patiënt om niet te beginnen.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Hoofddoel van Bewegen op recept bij de sport is het structureel wekelijks laten sporten van volwassenen, die nog onvoldoende actief zijn en voor wie bewegen bijdraagt aan hun gezondheid en die vanuit de gezondheidszorg worden gestimuleerd om structureel wekelijks te sporten en bewegen.

Subdoel

Subdoelen gericht op uiteindelijke deelnemers:

  1. Deelnemers krijgen een beweegrecept en gaan 12 weken lang wekelijks sporten bij een sportaanbieder. Het streefcijfer is dat 100 inactieve mensen uit een wijk met 10.000 inwoners wekelijks gaan sporten bij een sportaanbieder.
  2. Deelnemers gaan na 12 weken verder bij de sportaanbieder en blijven zo structureel sporten en bewegen. Het streven is dat 70% van de deelnemers na de 12 weken verder gaat sporten.
  3. Deelnemers geven een verbetering in hun gezondheid aan in de vragenlijst na 5 weken.
  4. Deelnemers hebben minder gezondheidsklachten na een half jaar. Vrijwel alle deelnemers die blijven bewegen bemerken de positieve effecten op hun gezondheid. Dit is ook een belangrijke stimulans voor hen om te blijven bewegen.
  5. Deelnemers met overgewicht zijn na een half jaar afgevallen door naast het bewegen ook hun voeding structureel aan te passen.

Het is haalbaar dat ruim de helft van de doelgroep na een half jaar nog wekelijks sportief actief is. Voor de doelgroep ‘ wil wel mits’ die extrinsiek is gemotiveerd zijn dit goede resultaten met beperkte middelen.

Van de doelgroep chronisch zieken die onder controle staan bij een praktijkondersteuner blijkt 10% tot 20% te motiveren om via een beweegrecept te gaan bewegen

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

A: Voorbereidingsfase, netwerkvorming en creëren draagvlak (1e tot 3e maand)

Activiteit

Wie

  1. Concept projectplan opstellen met daarin beschrijving van het probleem met lokale cijfers en mogelijke lokale partners
    Projectleider
  2. Draagvlak gezondheidszorg en werven verwijzers
    Projectleider
  3. Werven en selecteren geschikt sportaanbod
    Projectleider samen met Buurtsportcoach
  4. Samenstellen projectgroep vanuit partners
    Projectleider
  5. Verbeteren en nader uitwerken projectplan met de samenwerkingsafspraken
    Projectleider met advies van VGNB
  6. Voorleggen van projectplan aan projectgroep en financier/subsidiegever
    Projectleider
  7. Scholing van verwijzers uit de zorg en sportleiders, toelichting op het project en beantwoorden vragen
    VGNB en projectleider
  8. Opstellen communicatieplan en info-materialen
    projectleider
  9. Verspreiden info-materialen onder de partners
    projectleider
  10. Publiciteit voor start van het project, 1e beweegrecept
    projectleider

B: Uitvoeringsfase (vanaf 4e maand)

Patiënten/deelnemers kunnen continu doorverwezen worden/instromen.
Per patiënt/deelnemer worden de volgende stappen doorlopen.

Activiteit

Duur

Wie

  1. Patiënt krijgt een (intake)gesprek
    Kwartier
    Zorgverlener zoals praktijkondersteuner of fysiotherapeut
  2. Sportaanbieder en projectleider krijgen een mail met welke patiënt wanneer gaat beginnen bij welke sportgroep
    2 minuten
    Zorgverlener mailt
  3. Patiënt, nu deelnemer, begint bij sportaanbieder en betaalt eigen bijdrage
    12 weken
    Patiënt/deelnemer
  4. Deelnemer krijgt 1e evaluatiegesprek na vijf weken
    10 minuten
    Sportleider
  5. Deelnemer wordt gebeld als hij/zij niet komt sporten
    2 minuten
    Sportleider
  6. Deelnemer krijgt het verzoek om door te gaan met sporten na 12 weken
    5 minuten
    Sportleider
  7. Verwijzende zorgverlener en projectleider ontvangen een mail als de deelnemer is gestopt of is doorgegaan met sporten
    5 minuten
    Sportleider
  8. Deelnemer krijgt 2e evaluatiegesprek na 26 weken
    10 minuten
    Sportleider

C: Evaluatie en borging: voortdurend

Activiteit

wanneer

Wie

  1. Registreren van alle mails (verwijzingen, stoppen of doorgaan na 12 weken) en evaluaties van deelnemers (na 5 en 26 weken)
    voortdurend
    Projectleider
  2. Evaluaties (bevindingen) en rapportages opvragen bij partners
    Ieder kwartaal
    Projectleider
  3. Voortgangsrapportage maken
    Ieder kwartaal
    Projectleider
  4. Evaluaties bespreken met de projectgroep en mogelijk bijsturen van de uitvoering
    Ieder kwartaal
    Projectgroep
  5. Alle partners informeren over voortgang en eventuele aanpassingen op basis van evaluatie
    Ieder kwartaal
    Projectleider

Locaties en Uitvoering

De uitvoering van de sport- en beweegactiviteiten vindt plaats bij de deelnemende sportaanbieders. Dit zijn meestal sportscholen, zwembaden, sportzalen en het wandelen geschiedt meestal in de openbare ruimte.

De werving van deelnemers vindt plaats bij de eerstelijnsgezondheidszorg in de wijk door huisartsen, praktijkondersteuners, fysiotherapeuten en diëtisten. De interventie vraagt een samenwerkingsverband tussen een gezondheidscentrum of samenwerkingsverband in de eerstelijnsgezondheidszorg en enkele sportaanbieders, waarbij het wenselijk is dat in ieder geval de meest gevraagde activiteiten fitness en wandelen worden aangeboden.

Ondersteuning

In het handboek staan de stappen voor het project nauwkeurig omschreven. Bewegen op recept bij de sport sluit aan bij de wens van de eerstelijns gezondheidszorg dat mensen gaan bewegen. Het sluit tevens aan bij sportaanbieders die de doelgroep bij hun willen laten bewegen. Essentieel is dat beide sectoren gezondheidszorg en sport elkaars mogelijkheden en onmogelijkheden kennen. Niet iedereen met overgewicht en diabetes is door de huisarts te motiveren om te gaan sporten. Niet iedere sportaanbieder heeft aanbod en deskundige begeleiding voor bijvoorbeeld een diabetes patiënt.

Door kennismaking, nauwkeurige informatievoorziening, scholing en heldere werkafspraken kan de samenwerking tussen zorg en sport via het beweegrecept succesvol zijn.

De interventie-eigenaar levert daarom de volgende diensten.

  • ondersteuning bij de opstelling van het projectplan met behulp van het handboek
  • bijscholing van verwijzers en aanbieders bij de start van Bewegen op recept onder andere over het motiveren van mensen om te gaan bewegen (theorie en gesprekstechniek), het sporten met mensen met een chronische aandoening, het aanleren van en gezonde leefstijl (bewegen, alcohol, voeding en ontspanning) en uitleg over het ‘hoe en waarom’ van de afspraken en protocollen bij Bewegen op recept bij de sport
  • evaluatie met projectleider na 4 maanden, 10 maanden en anderhalf jaar.

Materialen

De website voor Bewegen op recept bij de sport is onder constructie en wordt na toekenning oktober 2015 gelanceerd. Er is handboek beschikbaar die stapsgewijs de aanpak beschrijft en het gebruik van materialen.

Het handboek bevat de volgende bijlagen met voorbeeldmaterialen:

  • voorbeeld flyer
  • voorbeeld poster
  • medicijndoosje voor beweegrecept
  • bijsluiter beweegrecept pagina 1 en 2
  • beweegpaspoort
  • succesverhalen Bewegen op recept Nieuwegein
  • uitgangspunten samenwerking sportaanbieder
  • aanmeldformulier sportaanbod met ingevuld voorbeeld
  • inventarisatieformulier scholing
  • tips voor een effectieve verwijzing
  • evaluatieformulier voor deelnemers na 5 weken
  • evaluatieformulier voor deelnemers na 26 weken
  • rapportage en declaratieformulier sportaanbieders
  • voorbeeld projectplan

Organisatie

Organisatie: VGNB
Telefoon nummer organisatie: 06 2489 5683

Contactpersoon

Naam: Simon Ott
Email: simonott@live.nl

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.