Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Beweegtuin voor ouderen

Interventie

Erkenning

Goed beschreven

Ouderen in zorgcentra in de buitenlucht aan het bewegen krijgen? Dan is de interventie Beweegtuin voor Ouderen een laagdrempelig toepasbare oplossing.

De kracht van een beweegtuin voor ouderen
De Beweegtuin van Nijha is een erkende leefstijlinterventie om ouderen in zorgcentra in beweging te krijgen. En dat in de gezonde buitenlucht! Door middel van de FIT+ beweegtoestellen werken ouderen zelfstandig of ondere begeleiding van fysiotherapeuten of activiteitenbegeleiders op een structurele, uitnodigende wijze aan een gezonde levensstijl. De Beweegtuin voor Ouderen bestaat uit afwisselende beweegtoestellen en beweegaanleidingen die zijn aangepast en afgestemd op de (beweeg)mogelijkheden van de doelgroep.

Beweegtuin Beweegprogramma
Aan de Beweegtuin is een beweegprogramma gekoppeld. Dit programma bestaat uit een lesschema van 16 uitdagende lessen voor de ouderen. Voor elk toestel en beweegaanleiding zijn oefenvormen ontwikkeld, waarbij natuurlijk rekening wordt gehouden met de mogelijkheden van de deelnemers. Zowel vanuit het oogpunt van uitvoering als het aantal herhalingen. Voor specifieke ziektebeelden is maatwerkprogrammering beschikbaar.

Ook bevat de interventie een heldere aanpak, een cursus voor begeleiders en een FIT+ oefeningenboekje. Omdat het bij een Beweegtuin om meer gaat dan alleen beweegtoestellen, richt Nijha zich bij deze interventie ook op het beweegvriendeijk inrichten van de verdere omgeving middels een specifiek landschapsontwerp.

Beweegtoestellen speciaal voor ouderen
De FIT+ beweegtoestellen zijn vervaardigd uit duurzame materialen, sluiten aan bij de doelgroep en zijn compact in uitvoering. Hierdoor zijn ze zowel in grote als kleine tuinen inzetbaar. Door de eenduidige bediening kunnen fitte ouderen, na een instructie door fysiotherapeut of activiteitenbegeleider, ook zelfstandig aan de slag op de momenten die hen het beste uitkomen. Bij de productontwikkeling van de toestellen is er nauw samengewerkt met ouderen, beweegdeskundigen en hun begeleiders om tot de perfecte beweegaanleidingen te komen.

Alle functies aan bod
De Beweegtuin draagt bij aan een verbetering van de fysieke gesteldheid van ouderen in zorgcentra. Zo wordt er in de buitenlucht gewerkt aan verbetering van lenigheid/flexibiliteit, uithoudingsvermogen, balans en coördinatie en kracht. Ook worden in de Beweegtuin ADL (algemene dagelijkse levensverrichtingen) activiteiten van ouderen gesimuleerd die een bijdrage leveren aan een langere zelfredzaamheid. Uit onderzoek van bureau Kennispraktijk blijkt dat de Beweegtuin ook positieve invloed heeft op de sociale contacten tussen ouderen onderling en tussen ouderen en begeleiders. De Beweegtuin draagt dus ook bij aan sociale interactie bij ouderen.

Bereik van de doelgroep
De eindgebruikers, oftewel de ouderen zelf, worden op verschillende manieren gestimuleerd om aan de slag te gaan in de Beweegtuin voor Ouderen. De begeleiders hebben hierin een belangrijke stimulerende rol. 

Probleembeschrijving

Onderzoek wijst uit dat het percentage ouderen in zorginstellingen dat niet voldoende beweegt varieert tussen 86% – 96%, afhankelijk van het type instelling. Het percentage (volledig) inactieve ouderen varieert tussen 76% – 89%.

Er zijn ook veel onderzoeken die het belang van bewegen onderschrijven. Positieve effecten zijn aangetoond op kwaliteit van leven, het slaap-waak ritme, het cognitief functioneren, frequentie van incontinentie, het aantal botbreuken als gevolg van valpartijen en de aanwezigheid van depressieve gevoelens.

De overheid heeft het proces van extramuralisering ingezet. Dat betekent dat ouderen met een lagere zorgindicatie langer in de wijk blijven wonen. Dat vraagt ook op het gebied van beweegstimulering aandacht. Als de zorg zich primair richt op het verzorgen, dan is het risico groot dat inactiviteit toeneemt. Aandacht voor activiteit en bewegen is voor deze doelgroep ook erg belangrijk omdat het een wezenlijke bijdrage levert aan het langer zelfstandig kunnen blijven functioneren.

De Beweegtuin voor ouderen is een beweeginterventie in de buitenlucht. Het feit dat onderzoek aantoont dat bewoners graag buiten zijn, heeft deze buiteninterventie nog een extra voordeel. Ouderen hebben een tekort aan vitamine D. Door in de zomermaanden vel buiten te zijn wordt de vitamine D aanmaak door het zonlicht gestimuleerd.

Door de realisatie van een beweegtuin en een goede programmering daar omheen, kunnen zowel bewoners van een zorgcentrum als bewoners uit de omliggende wijk gestimuleerd worden in beweging te komen én te blijven.

Het concept rondom de Fit+ Beweegtuin voor ouderen betreft meer dan alleen het plaatsen van beweegtoestellen. Het gaat ook over de relatie tussen beweegtoestellen en de omgeving waarin deze geplaatst worden, de aan te spreken doelgroepen, het opleiden en trainen van begeleiders, het inspelen op toekomstige ontwikkelingen en het borgen van succes voor de toekomst.

Doelgroepen

Einddoelgroep: ouderen, 70-plussers zowel mannen als vrouwen, woonachtig in of in de omgeving van een zorgcentrum of woonzorginstelling. Het betreft hier ouderen met of zonder een lichamelijke of cognitieve beperking. Doordat de Beweegtuin bestaat uit beweegtoestellen die geschikt zijn voor bewoners met of zonder lichamelijke beperking (toestellen zijn “rolstoelproof” bijvoorbeeld), kan in feite iedere oudere onder begeleiding gebruik maken van de Beweegtuin, tenzij er een combinatie is van ernstige motorische én cognitieve beperkingen. Voor deze groep ouderen blijkt de Beweegtuin geen geschikte interventie te zijn Bewoners kunnen zowel in groepsverband als individueel gebruik maken van de Beweegtuin.

Intermediaire doelgroep

  • Fysiotherapeuten werkzaam op een zorgcentrum of woonzorginstelling die bewegen als preventiemiddel en revalidatie-instrument inzetten.
  • Beweegbegeleiders/asctiviteitenbegeleiders die beweegactiviteiten als bewegingstimulering inzetten in een zorgcentrum.
  • Ergotherapeuten die de Beweegtuin inzetten als onderdeel van het dagelijks leven van ouderen (nut van bewegen in dagelijks leven)
  • Mantelzorgers
  • In sommige situaties: Sportconsulenten/sportmedewerkers van lokale sportbedrijven of provinciale sportraden die de beweegactiviteiten in de Beweegtuin verzorgen in opdracht van het zorgcentrum (bijvoorbeeld wanneer de reguliere mankracht hier niet aan toekomt.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Ouderen (70+) meer laten bewegen, bij voorkeur 2 keer per week extra, in de buitenlucht waarbij er zowel fysieke verbetering optreedt en de sociale interactie toeneemt.

Subdoel

Ouderen bewegen tijdens de interventie structureel, minimaal één keer per week, in de buitenlucht.

  • De Beweegtuin draagt bij aan het verbeteren of op pijl houden van de motorische ontwikkeling, zoals het uithoudingsvermogen, kracht, lenigheid en balans en coördinatie van ouderen.
  • De interventie draagt bij aan de vorming van een positieve attitude ten aanzien van buiten bewegen (plezier in bewegen) en het beter kunnen inschatten van het eigen “kunnen” op het gebied van bewegen en motoriek.
  • De Beweegtuin draagt door middel van beweegtoestellen in de buitenruimte bij aan het meer bewegen voor ouderen in de buitenlucht (preventieve beweegvorm) en wordt tevens als instrument ingezet door fysiotherapeuten bij het versnellen van het revalidatieproces bij lichamelijke klachten onder ouderen.
  • De Beweegtuin voor ouderen stimuleert op laagdrempelige wijze het met plezier in beweging zijn, voor zowel ouderen met als zonder lichamelijke of cognitieve beperking.
  • Het bewegen in de Beweegtuin intensiveert de sociale contacten tussen bewoners onderling enerzijds en tussen bewoners en begeleiding anderzijds.
  • De Beweegtuin draagt zowel in groepsverband als bij individuele beweegtrajecten bij aan het stimuleren van bewegen van ouderen in de buitenlucht.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Een Beweegtuin bestaat uit beweegtoestellen en een beweegvriendelijke ingerichte buitenomgeving van een zorgcentrum/woonzorginstelling. Onder begeleiding van een fysiotherapeut of activiteitenbegeleider gaan bewoners beweegactiviteiten uitvoeren in de Beweegtuin.

Preventief bewegen en revalidatie
De Beweegtuin is een interventie die zowel individueel als in groepsverband ingezet kan worden. Bij individuele trajecten zal het met name gaan om revalidatietrajecten bij lichamelijke klachten. In groepsverband ligt de nadruk op het samen met elkaar met plezier in beweging zijn, waarbij onbewust ook de motorische (en sociale) vaardigheden worden onderhouden.

Met en zonder begeleiding
Deze interventie wordt in 90% van de situaties onder begeleiding uitgevoerd. Concreet betekent dit dat er tijdens de bewegingsactiviteiten altijd één of meerdere deskundige begeleiders (Fysiotherapeuten, beweegbegeleiders, ergotherapeuten etc) bij aanwezig zijn. De begeleiding vindt plaats in groepsverband (bewegingsstimulerende activiteiten) of op individuele basis (revalidatie). Vitale bewoners van zorgcentra kunnen eventueel ook zelfstandig gebruik maken van de Beweegtuin, als hun motorische vaardigheid dit toelaat. Advies is om ook bij deze vitale groep de eerste paar oefensessies altijd zorg te dragen voor begeleiding.

Toepassing interventie Beweegtuin
Afhankelijk van de wensen van het zorgcentrum wordt dit met name in de periode maart t/m oktober gedaan, aangezien het een buitenactiviteit is. De beweegtoestellen laten het wel toe om ook in de winterperiode er gebruik van te maken. In de “zomerperiode” (voorjaar, zomer, herfst) gaan de ouderen gemiddeld zo’n 1-2 keer per week onder begeleiding naar de Beweegtuin. Een sessie duurt ongeveer ¾ uur tot een 1 uur. In deze tijd komen de oefeningen op de verschillende beweegtoestellen aan bod, vaak in een circuitmodelvorm (“rondje” langs de beweegtoestellen).

De groep bestaat uit ongeveer 10-12 ouderen en 1 of 2 begeleiders. Die vervolgens in een circuitmodel de verschillende beweegtoestellen gebruiken. Hierbij legt de begeleider de nadruk op een juiste uitvoering van de oefeningen en de ongedwongen sfeer waarin het gebruik van de Beweegtuin plaatsvindt.

Voor de begeleiders is er voldoende ruimte rondom de beweegtoestellen om tips en adviezen (verbaal) te geven en om ouderen fysiek te begeleiden wanneer dat nodig is. In de directe omgeving van de beweegtoestellen kan er gekozen worden voor extra beweegaanleidingen in de vorm van bijvoorbeeld oefenpaden en jeu-de-boules voorzieningen. Bij individuele trajecten hebben we te maken met 1-op-1 ondersteuning (1 begeleider, 1 oudere).

Locaties en Uitvoering

De interventie wordt toegepast door zorgcentra, woonzorginstellingen, bejaardencentra, woongroepen voor ouderen. Op dit moment zijn er zo’n 35 Beweegtuinen ingericht bij zorgcentra. Het advies en ontwerp is een samenspel tussen Nijha en fysiotherapeuten/begeleiders, de uitvoering van de oefeningen/activiteiten wordt door fysiotherapeuten of onder begeleiding van fysiotherapeuten gedaan.

Samenwerkingspartners in de uitvoering:

  • Zorgcentra / woonzorginstellingen
  • Provinciale sportraden (voor financiering en advies van Beweegactiviteiten in Beweegtuin)
  • Overkoepelende zorgorganisaties (bij realisatie van meerdere Beweegtuinen verspreid over “hun” locaties)
  • Provinciale sportraden die in opdracht van zorgcentra soms de beweegactiviteiten in de Beweegtuin uitvoeren en daarnaast zorgcentra in het voortraject inzicht in geven in de landelijke en provinciale subsidiemogelijkheden.
  • Lokale sportbedrijven die als doel hebben om verschillende doelgroepen in beweging te krijgen, krijgen in sommige situaties opdracht van zorgcentra om in de uitvoering te helpen bij het uitvoeren van de beweegactiviteiten in de Beweegtuin.

Ondersteuning

Doordat de Beweegtuin voor ouderen een fysieke component in zich heeft (de beweegtoestellen en de beweegvriendelijke buitenruimte) krijgt het direct een structureel karakter. Belangrijk is om de Beweegtuin onderdeel te laten zijn van het totale beweegbeleid en –aanbod van een zorgcentrum en het ook als zodanig hierin op te nemen. De toestellen zijn laagdrempelig en spreken voor zich, waardoor de begeleiding relatief eenvoudig overdraagbaar is aan andere fysiotherapeuten of activiteitenbegeleiders. Ook het efeningenboekje FIT+ levert een bijdrage wanneer overdracht of wisselingen plaatsvinden. Daarnaast is elk beweegtoestel voorzien van een pictogram waarop zichtbaar is welke spiergroepen er getraind worden c.q. aan bod komen.

Nijha adviseert zorgcentra zeker in de eerste maanden, ouderen alleen beweegactiviteiten te laten doen in de Beweegtuin onder leiding van deskundige begeleiding.

Materialen

De Beweegtuin is een buitenruimte die bestaat uit mininmaal 4 en maximaal 11 FIT+ beweegtoestellen, te weten

  • Evenwichtsbalk
  • Loopbrug
  • Rekstok Hoog
  • Rekstok Laag
  • Heuptwister zittend
  • Heuptwister staand
  • Trap
  • Crosstrainer
  • Cyclone
  • Arm Rotation
  • Pulley

Opties: zitbankjes (actie vraagt ook om rustmomenten), jeu de boules

baantje en oefenpaden met verschillende ondergronden

De toestellen zijn laagdrempelig en speciaal ontwikkeld voor bewoners van zorgcentra en afgestemd op hun bewegingsmogelijkheden. Zo zijn de toestellen ook geschikt voor ouderen in een rolstoel. Om goed aan te sluiten op de leef- en belevingswereld van ouderen zijn de toestellen hoofdzakelijk gemaakt van hout met metalen accenten in een herkenbare omgeving. De toestellen zijn ontwikkel door en verkrijgbaar bij sport- en speeltoestellenleverancier Nijha die ook het advies en het ontwerp van Beweegtuinen verzorgt en naast de beweegtoestellen ook de verdere buitenruimte beweegvriendelijk kan inrichten. Er is een folder verkrijgbaar met de verschillende beweegtoestellen en de mogelijkheden die deze toestellen bieden voor een Beweegtuin. Ook is er een website (www.nijha.nl/beweegtuin) waar men alles vindt over de interventie Beweegtuin, de beweegtoestellen en het beweegvriendelijk inrichten van de omgeving. Ook worden hier ervaringen gedeeld.

Oefenboekje FIT+

Daarnaast is er een oefeningenboekje ontwikkeld voor begeleiders in zorgcentra die een beweegtuin hebben/krijgen en ermee aan de slag gaan. Dit blijkt een welkome aanvulling bij de beweegtoestellen. In de bijlage is het oefenboekje toegevoegd, die overigens op het moment wordt vernieuwd.

Relevante sites over Beweegtuinen

  • www.nijha.nl/beweegtuin
  • www.nijha.nl/referenties (en dan naar menu-item Beweegtuinen)
  • www.sportknowhowxl.nl (zoek op beweegtuin, o.a. een artikel over Beweegtuinen in Nederland)
  • www.tvgelderland.nl (zoeken op beweegtuin, video over Beweegtuin Bennekom
  • www.rtvutrecht.nl (video over beweegtuin in Utrecht)

Organisatie

Organisatie: Nijha b.v.
Telefoon nummer organisatie: 0573288555

Contactpersoon

Naam: Erik Spiegelenberg
Telefoon nummer: 0573288511
Email: erik.spiegelenberg@nijha.nl

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.