Schrijf je in voor de nieuwsbrief:
Sluiten

Actief Plus

Interventie

Erkenning

Goede aanwijzingen voor effectiviteit

Actief Plus is een advies-op-maat programma om het beweeggedrag van vijftigplussers te bevorderen en te behouden. De deelnemers ontvangen, op basis van door hen persoonlijk ingevulde vragenlijsten, binnen vier maanden, drie keer schriftelijk of online advies-op-maat waarmee zij bewust worden gemaakt van hun eigen beweeggedrag, en (aan de hand van hun persoonlijke karakteristieken en behoeften) gemotiveerd worden om meer te gaan en te blijven bewegen. Met bewegen wordt hier iedere vorm van lichamelijke activiteit bedoeld. De adviezen behelzen dan ook verschillende manieren van lichamelijke activiteit, afgestemd op de behoefte van de deelnemer, dus niet alleen sporten, maar ook fietsen, wandelen, tuinieren en huishoudelijk werk. De interventie is beschikbaar in een schriftelijke en in een digitale variant. Verder biedt deze vorm van sport voor vijftigplussers de mogelijkheid om informatie over (bestaande) lokale sport- en beweegmogelijkheden toe te voegen aan het advies op maat. Denk hierbij onder andere aan fiets- en wandelroutes en informatie over lokale verenigingen en activiteiten.

Probleembeschrijving

Voldoende bewegen is van groot belang voor een goede gezondheid. De Nederlands Norm Gezond Bewegen (NNGB) stelt dat iedereen minimaal 5 dagen per week, minimaal 30 minuten per dag fysiek actief moet zijn met een gemiddelde tot zware inspanning. Wereldwijd voldoet 31.1% van de volwassenen niet aan deze norm (Hallal et al., 2012). Dit percentage neemt toe naar mate men ouder wordt.

In Nederland zijn 4,1 miljoen personen in de leeftijd van 50-70 jaar. Uit gegevens van het CBS (Centraal Bureau Voor De Statistiek (CBS), 2012) blijkt dat in 2011 ongeveer 30% van de mensen tussen de 50 en 70 jaar niet aan de NNGB voldeed. Vanaf de pensioenleeftijd blijkt het aantal personen dat aan de NNGB voldoet verder af te nemen. Boven de 75 jaar voldeed 44% niet aan de NNGB. Binnen de groep ouderen, blijken met name mensen met een laag opleidingsniveau vaak niet aan de NNGB te voldoen (Chinn, White, Howel, Harland, & Drinkwater, 2006). Over het algemeen voldeden mannen vaker aan de norm dan vrouwen. In de leeftijdsgroep van 40 tot 65 jaar waren vrouwen echter actiever dan mannen (Wendel-Vos, 2013).

Met name in de regio Zuid-Limburg (53% voldoet niet aan de norm), Zuid-Holland Zuid (52%), Rotterdam-Rijnmond (50%) en Rivierenland (50%) voldoen significant meer mensen niet aan de NNGB dan in de rest van Nederland (Harbers, 2013).

Fysieke activiteit heeft met name in de ouder wordende bevolking vele positieve gevolgen. Zo leidt voldoende fysieke activiteit tot minder chronische aandoeningen, betere mentale gezondheid, het beperken van vallen, een verbeterde kwaliteit van leven, een langere zelfstandigheid (WHO, 2010) en dus een afname van de gezondheidszorglasten. Met de Actief Plus interventie wordt het beweeggedrag van 50-plussers gestimuleerd, en daarmee de kans op chronische ziekten verminderd en kwaliteit van leven en zelfstandigheid verbeterd.

Doelgroepen

De doelgroep bestaat uit Nederlands sprekende volwassenen van 50 jaar en ouder, welke woonachtig zijn in de regio’s waar Actief Plus wordt aangeboden door een GGD, gemeente of Sportservice.

Binnen deze hoofddoelgroep kunnen diverse subgroepen worden onderscheiden die door middel van computer-tailoring de op-maat interventie krijgen:

  • Jongeren (50-64jaar) versus Ouderen (> 65 jaar) 
  • Mannen versus Vrouwen
  • ‘Wel gemotiveerd om meer te bewegen’ versus ‘Niet gemotiveerd om meer te bewegen’
  • ‘Mensen die al voldoen aan de beweegnorm’ versus ‘Mensen die nog niet voldoen aan de beweegnorm’
  • ‘Wel lichamelijk beperkt’ versus ‘Niet lichamelijk beperkt’
  • ‘Lager opgeleiden’ versus ‘Hoger opgeleiden’

Het achterliggende computersysteem van de interventie is zo geprogrammeerd dat al deze subgroepen precies die informatie krijgen die past bij de bovenstaande kenmerken. Dat betekent dat het programma dus optimaal aansluit bij de verschillende te onderscheiden subgroepen. Het computerprogramma combineert deze kenmerken tot inhoudelijke boodschappen/adviezen die passen bij de situatie van de individuele deelnemer.

De doelgroep lijkt dus wellicht erg breed, maar met computer-tailoring is het mogelijk om de boodschap voor iedere deelnemer aan te passen aan de specifieke kenmerken van de individuele deelnemer binnen deze groep. Al deze kenmerken van de deelnemer worden middels een vragenlijst bij de start van de interventie in kaart gebracht. (Een uitgebreide toelichting over hoe computer-tailoring om gaat met de kenmerken van de individuele deelnemer is te vinden onder het kopje 2.3 Aanpak – Inhoud van de interventie).

Intermediaire doelgroep

De intermediaire doelgroep zijn professionals met een achtergrond in het bevorderen van gezond gedrag of het bevorderen van fysieke activiteit, werkzaam bij GGD-en, gemeenten, of zorgverzekeraars. GGD-en en gemeenten zijn geschikte intermediairen omdat zij verantwoordelijk zijn voor de publieke gezondheidszorg. Wanneer de interventie door de GGD wordt uitgevoerd, zal hier veelal de Beleidsmedewerker Gezondheidsbevordering het aanspreekpunt zijn. Binnen de gemeente is dit de Beleidsmedewerker Zorg/Ouderen/Sport.

Ook zorgverzekeraars krijgen steeds meer aandacht voor innovaties gericht op kostenreductie, e-Health en preventie. Ook krijgen zorgverzekeraars steeds meer aandacht voor preventie. Ook zij zijn daarom een mogelijke intermediaire doelgroep (afzender) voor de interventie.

GGD-en, gemeenten en zorgverzekeraars kunnen de Actief Plus interventie uitvoeren binnen hun eigen regio of klantenkring (d.w.z. verstrekking van vragenlijsten en adviezen-op-maat indien men voor de schriftelijke variant kiest, of verstrekking van inlogcodes wanneer men voor de online variant kiest). Ook kunnen deze intermediaire organisaties op hun beurt bepaalde werkzaamheden (zoals het versturen van de vragenlijsten en de adviezen in de schriftelijke variant) weer uitbesteden aan zorg-, ouderen- of sportorganisaties. De intermediaire organisatie houdt dan zelf een coördinerende rol.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Gebaseerd op de resultaten van ons onderzoek, heeft de Actief Plus interventie het volgende hoofddoel:
“De Actief Plus interventie heeft tot doel dat deelnemende 50-plussers 6 maanden na aanvang van de interventie gemiddeld 1-3 uur per week meer gaan bewegen. Op lange termijn (12 maanden, en daarna) heeft Actief Plus tot doel om een terugval in het beweeggedrag (die geobserveerd wordt bij 50-plussers die niet deelnemen aan de interventie) te voorkomen.”

Op basis van eerder uitgevoerd onderzoek binnen het Actief Plus project weten we dat dit realistische en haalbare doelen zijn (Golsteijn et al., 2014; Peels, Bolman, et al., 2013; Peels et al., In press; Peels, Van Stralen, et al., 2014). Een overzicht van de effecten van de interventie op zowel het beweeggedrag als op de gezondheid vindt u terug onder het kopje ‘6. Onderzoek naar de effectiviteit’.

Subdoel

Om het hoofddoel (meer bewegen en het behoud daarvan) te behalen, is een verbetering nodig in de pre-motivationele, motivationele, post-motivationele en omgevingsdeterminanten van het beweeggedrag. (Meer informatie over deze determinanten is te vinden onder het kopje 3. Onderbouwing – Oorzaken). Om deze determinanten positief te beïnvloeden heeft de interventie ook subdoelen. Deze zijn hieronder per determinantgroep weergegeven:

Pre-motivationeel:

  • 50-plussers zijn zich bewust van hun eigen beweeggedrag en de verhouding tot de beweegnorm en tot het beweeggedrag van vergelijkbare anderen
  • 50-plussers hebben kennis van de redenen om voldoende te bewegen

Motivationeel:

  • 50-plussers weten wat hun belangrijkste motivatie is om voldoende te bewegen
  • 50-plussers hebben een positieve houding t.o.v. voldoende bewegen
  • 50-plussers hebben er vertrouwen in dat het hen lukt om voldoende te bewegen
  • 50-plussers voelen zich gesteund door hun omgeving en zien goede voorbeelden van leeftijdsgenoten die voldoende bewegen
  • 50-plussers besluiten om meer te bewegen

Post-motivationeel:

  • 50-plussers maken specifieke plannen om meer te bewegen (wie, wat, waar, wanneer en met wie)
  • 50-plussers maken specifieke plannen over hoe ze om gaan met situaties waarin zij het moeilijk vinden om voldoende te bewegen
  • 50-plussers behouden hun beweeggedrag door hun gedrag te monitoren en door het versterken van hun routines waarmee zij een terugval in beweeggedrag voorkomen

Omgeving

  • 50-plussers zien voldoende mogelijkheden om in hun eigen nabije omgeving voldoende te bewegen (voor de omgevingsvariant)

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

  • Stap 1) Een (intermediaire) organisatie besluit de Actief Plus interventie in te zetten.
  • Stap 2) De organisatie maakt een aantal keuzes: De organisatie kiest de schriftelijke of de online variant van de interventie, of een combinatie hiervan en de keuze bij de deelnemer (50-plusser) leggen. De online versie kost minder en is minder arbeidsintensief dan de schriftelijke versie. Het deelnemerspercentage en het effect op lange termijn is groter in de schriftelijke versie. Verder kan de organisatie er voor kiezen om informatie over beweegmogelijkheden in de omgeving toe te voegen aan het advies.
  • Stap 3) Afhankelijk van bovenstaande keuzes, maakt de intermediaire organisatie een taakverdeling met eventuele andere samenwerkingspartners. (Wordt het verstrekken en invoeren van de vragenlijsten of het verzamelen van omgevingsinformatie bijvoorbeeld uitbesteed?)
  • Stap 4) De Actief Plus website, het advies-op-maat programma en handleiding van de interventie (zie Bijlage 1) worden aan gepast aan de behoefte van de intermediaire organisatie (in onderlinge afstemming met de intermediaire organisaties). Tevens wordt er een forum en een online helpdesk voor intermediaire organisaties ontwikkeld. Zij kunnen hiermee op laagdrempelige manier zowel met elkaar als met Open Universiteit in contact komen en ervaringen, moeilijkheden en oplossingen met elkaar uitwisselen om op deze manier de eigen-effectiviteit en ervaren sociale steun van de intermediaire organisaties positief te beïnvloeden.
  • Stap 5) Werving van deelnemers (50-plussers). Hiervoor worden de bestaande middelen van de intermediaire doelgroep ingezet: post, email, nieuwsbrieven, eigen magazines, websites etc.
  • Stap 6) Afhankelijk van de keuze voor online of schriftelijk ontvangt de deelnemer een schriftelijke vragenlijst, of inloggegevens voor de website.
  • Stap 7) De interventieperiode start en duurt in totaal 4 maanden, waarbinnen de deelnemer 3 keer een advies-op-maat ontvangt, per post of online. In de online variant worden de adviezen ook per email als printbaar pdf-bestand naar de gebruikers gestuurd.
  • Stap 8) Evaluatie: Op een website speciaal ontwikkeld voor de intermediaire organisaties (ook wel het dashboard van de interventie genoemd), kan continu het aantal deelnemers aan de interventie en het effect van de interventie op het beweeggedrag van de deelnemers (3 maanden na de start) gemonitord worden, om op deze manier de zichtbaarheid van het gebruik en het effect van de interventie te vergroten. Daarnaast kunnen intermediaire organisaties via het dashboard aanklikken of zij extra evaluatiemomenten willen toevoegen aan het programma (na 6 en/of 12 maanden), waarvan ook de resultaten automatisch zichtbaar zullen worden gemaakt op de website.

In bijlage 2 vindt u een schematisch overzicht van de tijdslijn van de Actief Plus interventie gedurende de interventieperiode.

Locaties en Uitvoering

Bij de doelgroep thuis, de 50-plussers
Deelnemers krijgen een inlognaam en wachtwoord waarmee zij de vragenlijsten online kunnen invullen en adviezen online ontvangen. Deelnemers kunnen dit thuis doen, of op iedere andere gewenste locatie waar zij toegang hebben tot een computer of tablet met internetverbinding. Ook kunnen deelnemers de vragenlijsten en adviezen per post thuis ontvangen. De eigenlijke interventie vindt dus plaats bij de deelnemer thuis. De deelnemers krijgen concrete tips voor fysieke activiteiten die zij in hun eigen huis kunnen uitvoeren (beweegoefeningen, huishoudelijke taken, werkzaamheden in de tuin) of in hun directe omgeving (zoals wandelroutes, fietsroutes of sportlocaties en sportverenigingen). De tips die de deelnemer ontvangt zijn afgestemd op hun eigen behoefte (bijv. wil de deelnemer binnen of buiten bewegen, met of zonder anderen).

Intermediaire organisaties
De uitvoering van de interventie (d.w.z. verstrekking van vragenlijsten en adviezen-op-maat indien men voor de schriftelijke variant kiest, of verstrekking van inlogcodes wanneer men voor de online variant kiest) kan plaats vinden bij diverse organisaties die hier de capaciteit voor hebben, bijvoorbeeld GGD-en, Sportservice organisaties, gemeenten, zorgverzekeraars of andere maatschappelijke organisatie welke over onderstaande competenties beschikt. Het afstemmen van de adviezen-op-maat op de kenmerken op de deelnemer gebeurt automatisch met behulp van een computerprogramma waar de uitvoerende organisatie toegang tot heeft. De uitvoering van de interventie (of de coördinatie hiervan indien de intermediaire organisatie er voor kiest om bepaalde taken uit te besteden) ligt dus volledig bij de intermediaire organisatie. De Open Universiteit zal als inhoudelijke en technische vraagbaak fungeren voor de intermediaire organisaties.

Gedurende het effectiviteitsonderzoek van de huidige Actief Plus interventie, is de interventie uitgezet in 5 verschillende GGD-regio’s: GGD Kennemerland, GGD Zuid-Holland Zuid, GGD Flevoland, GGD West-Brabant, GGD Zeeland. In een eerdere onderzoeksfase (originele Actief Plus interventie) is de interventie uitgezet in de regio’s GGD Gooi en Vechtstreek, GGD Hollands Midden, GGD Zaanstreek Waterland, GGD Nijmegen, GGD Zuid-Limburg, GGD Brabant Zuid-Oost. De GGD-en hebben gedurende de onderzoeksfase de adresgegevens van de 50-plussers verstrekt, welke zijn gebruikt voor het versturen voor de persoonlijke uitnodigingen voor deelname aan het onderzoek. Verdere uitvoering van de interventie (verstrekken inloggegevens, versturen vragenlijsten, invoer van vragenlijsten en verzenden advies-op-maat) heeft in deze fase plaats gevonden op de Open Universiteit.

Ondersteuning

Als een organisatie besluit om de Actief Plus interventie in het aanbod op te nemen, kan deze organisatie bij de Open Universiteit een interventiehandleiding en een cd-rom met interventiematerialen aanvragen. Het interventiehandleiding beschrijft stap voor stap hoe de interventie aanbieder 50-plussers toegang tot de interventie kan verlenen, hoe het advies-op-maat gevormd wordt, en hoe de organisatie additionele lokale omgevingsinformatie kan toevoegen aan de interventie.

Er zijn diverse stappen voor de implementatie van de interventie:

  1. Ontwikkeling van (online) presentatie over Actief Plus en promotie materialen. Hierbij zal o.a. worden ingegaan op de zichtbaarheid van de effecten van de interventie, het relatieve voordeel van de Actief Plus interventie t.o.v. andere interventies, en de comptabiliteit van de interventie met de huidige doelen en werkwijzen van de intermediaire organisatie, aangezien deze factoren erkend waren als mogelijke bevorderende factoren van de implementatie van de interventie.
  2. De Open Universiteit legt contacten met potentiele intermediaire organisaties en maakt hun bekend met de effectieve Actief Plus interventie (telefonisch, per mail, en face-to-face).
  3. Draagvlak creëren: in gesprek met intermediaire organisaties worden de mogelijke barrières voor implementatie weggenomen, inventariseren waar aanpassingen aan het programma nodig zijn om deze zo optimaal mogelijk aan te laten sluiten bij de werkwijzen van de intermediaire organisatie.
  4. Website, advies-op-maat programma en handleiding van de interventie worden (waar mogelijk) aangepast aan de behoefte van de intermediaire organisatie (in onderlinge afstemming met de intermediaire organisaties). Op een website speciaal ontwikkeld voor de intermediaire organisaties (ook wel het dashboard genoemd), kan continu het aantal deelnemers aan de interventie en het effect van de interventie op het beweeggedrag van de deelnemers gemonitord worden, om op deze manier de zichtbaarheid van het gebruik en het effect van de interventie te vergroten. Tevens zal er een forum en een online helpdesk voor intermediaire organisaties ontwikkeld worden. Zij kunnen hiermee op laagdrempelige manier zowel met elkaar als met Open Universiteit in contact komen en ervaringen, moeilijkheden en oplossingen met elkaar uitwisselen om op deze manier de eigeneffectiviteit en ervaren sociale support van de intermediaire organisaties positief te beïnvloeden.
  5. Er wordt een training geven aan intermediaire organisaties over hoe te werken met advies-op-maat programma.
  6. Er wordt een inhoudelijke en technische vraagbaak beschikbaar gesteld gedurende de beginfase van interventie-implementatie.

ZonMw heeft onlangs te kennen gegeven dat zij gezien de positieve resultaten van de Actief Plus interventie, de Open Universiteit een Verspreidings en Implementatie subsidie (VIMP) toekennen om de daadwerkelijke implementatie van de interventie in de praktijk te bevorderen.

Materialen

Voor de uitvoering van de interventie zijn de volgende materialen beschikbaar:

  • Een cd-rom met daar op:
    – Pdf-bestanden van schriftelijke vragenlijst (1 & 2) om voor de deelnemer te printen
    – Pdf-bestanden om schriftelijk bijlagen te printen (logboek, weekschema, copingplan schema)
  • Online advies-op-maatprogramma welke de antwoorden op de vragenlijsten automatisch omzet in een advies-op-maat
  • Excelbestand waarin schriftelijke vragenlijsten ingevoerd kunnen worden, en welke vervolgens gekoppeld kan worden aan het advies-op-maatprogramma om het advies-op-maat te vormen (verloopt automatisch bij de online versie van de interventie)
  • Handleiding over de te nemen stappen en hoe te werken met het advies-op-maatprogramma (zie Bijlage 1, pagina 14-15)
  • Op een website speciaal ontwikkeld voor de intermediaire organisaties (ook wel het dashboard van de interventie genoemd), kan continu het aantal deelnemers aan de interventie en het effect van de interventie op het beweeggedrag van de deelnemers (3 maanden na de start) gemonitord worden, om op deze manier de zichtbaarheid van het gebruik en het effect van de interventie te vergroten. Daarnaast kunnen intermediaire organisaties via het dashboard aanklikken of zij extra evaluatiemomenten willen toevoegen aan het programma (na 6 en/of 12 maanden), waarvan ook de resultaten zichtbaar zullen worden gemaakt op de website. Tevens wordt er een forum en een online helpdesk voor intermediaire organisaties ontwikkeld worden. Zij kunnen hiermee op laagdrempelige manier zowel met elkaar als met Open Universiteit in contact komen en ervaringen, moeilijkheden en oplossingen met elkaar uitwisselen om op deze manier de eigeneffectiviteit en ervaren sociale support van de intermediaire organisaties positief te beïnvloeden.

Indien men omgevingsinformatie wilt verstrekken aan de deelnemer, moet deze door de uitvoerend organisatie zelf verzameld worden in de regio van de deelnemer, en ingevoerd worden in het advies-op-maat systeem. Er is een tool beschikbaar die de organisatie kan gebruiken om deze informatie voor een bepaalde regio toe te voegen aan het advies.

Oordeel commissie

Onderbouwing:

Positief aan Actief Plus is de planmatige opzet, ontwikkeld aan de hand van Intervention Mapping. Er is goed in kaart gebracht welke factoren van invloed zijn en op welke wijze deze aangepakt worden. Sterk is de specifiek op de doelgroep gerichte informatie (tailoring).

Effecten:

Er is een mooie RCT uitgevoerd met aandacht voor effecten op langere termijn. Op korte termijn is de interventie voor beide varianten (schriftelijk en online) effectief in het verbeteren van beweeggedrag. Na 12 maanden is het effect met name zichtbaar bij de schriftelijke interventie.   

Uitvoerbaarheid

De commissie oordeelt de uitvoerbaarheid als ‘goed’ vanwege de laagdrempeligheid, eenvoudige wijze van uitvoeren en toepassing voor een brede doelgroep. Wel lijkt het bereiken van laag-gemotiveerde mensen een aandachtspunt bij de verdere implementatie en doorontwikkeling van deze interventie. 

Organisatie

Organisatie: Open Universiteit
Telefoon nummer organisatie: 0455762638

Contactpersoon

Naam: Lilian Lechner
Telefoon nummer: 0455762638
Email: lilian.lechner@ou.nl

Bewaren

Geselecteerd voor jou

Praat mee

Wat is jouw mening over of ervaring met dit onderwerp? Of heb je een specifieke vraag?

Laat hieronder een reactie achter en ga in gesprek.